سرطان‌های دستگاه گوارش

اطلاعات کلی درباره سرطان راست‌روده

نکات اصلی

• سرطان راست‌روده نوعی سرطان است که در بافت‌های راست‌روده شکل می‌گیرد.
• سابقه سلامت بر احتمال ابتلا به سرطان راست‌روده اثر دارد.
• وجود خون در مدفوع یا تغییر عادت دفع از نشانه‌های سرطان راست‌روده است.
• برای تشخیص سرطان راست‌روده از آزمایش‌هایی استفاده می‌شود که راست‌روده و کولون را بررسی می‌کنند.
• پس از تشخیص، تصویربرداری انجام می‌شود تا معلوم شود آیا سلول‌های سرطانی در راست‌روده یا به بخش‌های دیگر بدن گسترش یافته‌اند.
• بعضی افراد تصمیم می‌گیرند نظر پزشکی دیگری بگیرند.
• برخی عوامل بر پیش‌آگهی، یعنی شانس بهبودی، و گزینه‌های درمان اثر می‌گذارند.

سرطان راست‌روده در بافت‌های راست‌روده شکل می‌گیرد

راست‌روده یا رکتوم بخشی از دستگاه گوارش است. دستگاه گوارش مواد مغذی مانند ویتامین‌ها، مواد معدنی، کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها، پروتئین‌ها و آب را از غذا دریافت می‌کند و به دفع مواد زائد از بدن کمک می‌کند. این دستگاه از مری، معده و روده‌های باریک و بزرگ تشکیل شده است. کولون بخش اصلی روده بزرگ است و حدود ۵ فوت، معادل حدود ۱٫۵ متر، طول دارد.

راست‌روده و مجرای مقعد با هم بخش پایانی روده بزرگ را تشکیل می‌دهند و مجموع طولشان ۶ تا ۸ اینچ، یعنی حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر، است. مجرای مقعد به مقعد، یعنی دهانه خروجی روده بزرگ به بیرون بدن، ختم می‌شود.

سابقه سلامت و احتمال ابتلا

سرطان کولون و راست‌روده بر اثر تغییراتی در کارکرد سلول‌های این ناحیه، به‌ویژه در رشد و تقسیم آن‌ها به سلول‌های جدید، به وجود می‌آید. عوامل خطر زیادند و بسیاری از آن‌ها مستقیماً باعث سرطان نمی‌شوند. در عوض، احتمال آسیب به دی‌ان‌ای سلول‌ها را بالا می‌برند و این آسیب ممکن است به سرطان کولون و راست‌روده بینجامد.

عامل خطر هر چیزی است که احتمال ابتلا به بیماری را بالا ببرد. بعضی عوامل خطر سرطان کولون و راست‌روده مانند سیگار کشیدن قابل تغییرند. برخی مانند عوامل ژنتیکی، افزایش سن و سابقه خانوادگی قابل تغییر نیستند. شناخت این عوامل می‌تواند به تغییراتی کمک کند که شاید احتمال ابتلا را کاهش دهند.

عوامل خطر سرطان کولون و راست‌روده عبارت‌اند از موارد زیر.

• ابتلای یکی از بستگان درجه یک، یعنی پدر، مادر، خواهر، برادر یا فرزند، به سرطان کولون یا راست‌روده
• سابقه شخصی سرطان کولون، راست‌روده یا تخمدان
• سابقه شخصی آدنوم‌های پرخطر، یعنی پولیپ‌های کولون و راست‌روده به اندازه یک سانتی‌متر یا بیشتر، یا پولیپ‌هایی که سلول‌هایشان زیر میکروسکوپ غیرطبیعی به نظر می‌رسند
• تغییرات ارثی در برخی ژن‌ها که خطر پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) یا سندرم لینچ، یعنی سرطان ارثی کولون و راست‌روده بدون پولیپوز، را افزایش می‌دهند
• سابقه ابتلا به کولیت اولسراتیو مزمن یا بیماری کرون به مدت ۸ سال یا بیشتر
• مصرف سه نوشیدنی الکلی یا بیشتر در روز
• سیگار کشیدن
• سیاه‌پوست بودن
• چاقی

سن بالاتر از عوامل خطر اصلی بیشتر سرطان‌هاست. با افزایش سن، احتمال ابتلا به سرطان بیشتر می‌شود.

داشتن یک یا چند عامل خطر به این معنی نیست که حتماً سرطان کولون و راست‌روده می‌گیرید. بسیاری از افراد دارای عوامل خطر هرگز به این سرطان مبتلا نمی‌شوند و بعضی افراد بدون عامل خطر شناخته‌شده به آن مبتلا می‌شوند. اگر فکر می‌کنید خطر ابتلا برای شما بیشتر است، با پزشکتان صحبت کنید.

نشانه‌های سرطان راست‌روده

سرطان راست‌روده و وضعیت‌های دیگر ممکن است این نشانه‌ها و علائم را ایجاد کنند. اگر موارد زیر را دارید، با پزشک مشورت کنید.

• خون قرمز روشن یا بسیار تیره در مدفوع
• تغییر عادت دفع، از جمله اسهال، یبوست، احساس تخلیه ناقص روده، باریک‌تر شدن مدفوع یا تغییر شکل آن
• ناراحتی عمومی شکم مانند درد مکرر ناشی از گاز، نفخ، احساس پُری یا گرفتگی شکم
• تغییر اشتها
• کاهش وزن بدون علت مشخص
• خستگی

آزمایش‌های تشخیص سرطان راست‌روده

پزشک علاوه بر گرفتن شرح حال شخصی و خانوادگی و انجام معاینه بدنی، ممکن است آزمایش‌ها و اقدام‌های زیر را انجام دهد.

• معاینه انگشتی راست‌روده (DRE). پزشک یا پرستار انگشتِ دستکش‌پوش و آغشته به روان‌کننده را وارد بخش پایینی راست‌روده می‌کند تا با لمس، توده یا هر مورد غیرعادی دیگری را پیدا کند. در زنان ممکن است واژن نیز معاینه شود.
• کولونوسکوپی. با کولونوسکوپ داخل راست‌روده و کولون را برای یافتن پولیپ‌ها، یعنی برجستگی‌های کوچک بافتی، بخش‌های غیرطبیعی یا سرطان می‌بینند. کولونوسکوپ ابزار باریک و لوله‌مانندی با چراغ و عدسی است و ممکن است ابزاری برای برداشتن پولیپ یا نمونه‌گیری از بافت داشته باشد. نمونه‌ها زیر میکروسکوپ از نظر نشانه‌های سرطان بررسی می‌شوند.
• نمونه‌برداری یا بیوپسی. سلول‌ها یا بافت را برمی‌دارند تا زیر میکروسکوپ نشانه‌های سرطان بررسی شود. ممکن است بافت تومور را بررسی کنند تا معلوم شود احتمال وجود جهش ژنی عامل سندرم لینچ، که به سرطان ارثی کولون و راست‌روده بدون پولیپوز هم معروف است، چقدر است. این اطلاعات می‌تواند در برنامه‌ریزی درمان کمک کند. گزارش آسیب‌شناسی اطلاعات مربوط به سلول‌ها یا بافت برداشته‌شده را ارائه می‌دهد.
• ایمونوهیستوشیمی. این آزمایش با پادتن‌ها وجود آنتی‌ژن‌ها یا نشانگرهای مشخصی را در نمونه بافت بررسی می‌کند. پادتن‌ها معمولاً به آنزیم یا رنگ فلورسنت متصل‌اند. پس از اتصال پادتن‌ها به آنتی‌ژن مشخص، آنزیم یا رنگ فعال می‌شود و آنتی‌ژن زیر میکروسکوپ دیده می‌شود. این آزمایش به تشخیص سرطان و تمایز انواع آن کمک می‌کند.
• ناپایداری ریزماهواره‌ای (MSI). در این آزمایش بافت تومور را برای شناسایی سلول‌هایی بررسی می‌کنند که ممکن است در ژن‌های ترمیم دی‌ان‌ای نقص داشته باشند. نتیجه ممکن است نشان دهد سرطان فرد با سندرم ارثی سرطان مانند سندرم لینچ مرتبط است یا خیر.

تصویربرداری و آزمایش‌ها برای بررسی گسترش سرطان

پس از تشخیص سرطان راست‌روده، فرایند بررسی گسترش آن در راست‌روده یا به بخش‌های دیگر بدن، مرحله‌بندی نام دارد. اطلاعات این فرایند مرحله بیماری را تعیین می‌کند. دانستن مرحله برای برنامه‌ریزی درمان اهمیت دارد. ممکن است از آزمایش‌ها و اقدام‌های زیر استفاده شود.

• عکس قفسه سینه با اشعه ایکس. اشعه از بدن عبور می‌کند و از اندام‌ها و استخوان‌های داخل قفسه سینه تصویر می‌سازد.
• سی‌تی‌اسکن (CT یا CAT). رایانه متصل به دستگاه اشعه ایکس مجموعه‌ای از تصویرهای دقیق از بخش‌هایی مانند شکم، لگن یا قفسه سینه تهیه می‌کند. تصویرها از زاویه‌های مختلف گرفته می‌شوند تا نمای سه‌بعدی بافت‌ها و اندام‌ها ساخته شود. ممکن است ماده حاجب در رگ تزریق یا خورده شود تا بافت‌ها یا اندام‌ها واضح‌تر دیده شوند. این روش توموگرافی رایانه‌ای یا توموگرافی محوری رایانه‌ای هم نام دارد.
• ام‌آر‌آی (MRI). با آهنربا، امواج رادیویی و رایانه از بخش‌های داخلی راست‌روده مجموعه‌ای تصویر دقیق تهیه می‌شود. ماده‌ای به نام گادولینیوم در رگ تزریق می‌شود و اطراف سلول‌های سرطانی جمع می‌شود تا در تصویر روشن‌تر دیده شوند. نام دیگر این روش تصویربرداری تشدید مغناطیسی هسته‌ای (NMRI) است.
• پت‌اسکن (PET). مقدار کمی قند رادیواکتیو یا گلوکز در رگ تزریق می‌شود. دستگاهی دور بدن می‌چرخد و از نواحی جذب گلوکز، تصویرهای دقیق رایانه‌ای می‌گیرد. چون سلول‌های سرطانی اغلب گلوکز بیشتری از سلول‌های طبیعی جذب می‌کنند، این تصویرها می‌توانند در یافتن سلول‌های سرطانی کمک کنند.
• سونوگرافی از داخل راست‌روده. برای بررسی راست‌روده و اندام‌های نزدیک، پروب سونوگرافی را وارد راست‌روده می‌کنند. امواج صوتی پرانرژی از بافت‌ها یا اندام‌ها بازمی‌گردند و تصویر بافتی می‌سازند. پزشک می‌تواند با بررسی این تصویر تومورها را پیدا کند. این روش سونوگرافی از راه راست‌روده هم نام دارد.
• سنجش آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک (CEA). این آزمایش میزان CEA را در خون اندازه می‌گیرد. هم سلول‌های سرطانی و هم سلول‌های طبیعی CEA را وارد خون می‌کنند. مقدار بالاتر از حد معمول می‌تواند نشانه سرطان راست‌روده یا وضعیت‌های دیگر باشد.

گرفتن نظر پزشکی دوم

ممکن است بخواهید برای تأیید تشخیص سرطان راست‌روده و برنامه درمان، نظر پزشک دیگری را بگیرید. در این صورت، نتایج آزمایش‌ها و گزارش‌ها را از پزشک اول بگیرید تا به پزشک دوم بدهید. پزشک دوم گزارش آسیب‌شناسی، اسلایدها و تصاویر را بررسی می‌کند. ممکن است با پزشک اول موافق باشد، تغییراتی یا روش دیگری پیشنهاد کند یا اطلاعات بیشتری درباره سرطان در اختیارتان بگذارد.

راهنمای پیدا کردن خدمات سرطان و پرسش‌هایی که می‌توان در ویزیت از پزشک پرسید، در سایت مؤسسه ملی سرطان آمریکا آمده است. سرویس اطلاعات سرطان این مؤسسه از طریق چت، ایمیل یا تلفن به انگلیسی و اسپانیایی برای یافتن پزشک، بیمارستان یا گرفتن نظر دوم راهنمایی می‌دهد.

عوامل مؤثر بر پیش‌آگهی و گزینه‌های درمان

پیش‌آگهی، یعنی شانس بهبودی، و گزینه‌های درمان به عوامل زیر بستگی دارند.

• مرحله سرطان و اینکه بیماری فقط پوشش داخلی راست‌روده را درگیر کرده، تمام راست‌روده را درگیر کرده یا به غدد لنفاوی، اندام‌های نزدیک یا بخش‌های دیگر بدن گسترش یافته است
• ارتباط سرطان با نقص در ژن‌های ترمیم دی‌ان‌ای
• نفوذ تومور به دیواره روده یا عبور آن از دیواره
• محل سرطان در راست‌روده
• وجود انسداد یا سوراخ در روده
• امکان برداشتن تمام تومور با جراحی
• وضعیت عمومی سلامت بیمار
• تازه‌تشخیص‌داده‌شدن سرطان یا عود آن

مراحل سرطان راست‌روده

نکات اصلی

• مراحل سرطان راست‌روده شامل مرحله صفر (کارسینوم درجا) و مراحل یک، دو، سه و چهار است.
• سرطان راست‌روده ممکن است بعد از درمان عود کند.

مرحله سرطان میزان گستردگی آن را در بدن نشان می‌دهد. اندازه تومور، گسترش یا گسترش‌نیافتن آن و فاصله گسترش از جایی که ابتدا شکل گرفته، از اطلاعات مرحله‌بندی هستند.

چند نظام مرحله‌بندی برای توصیف گستردگی سرطان وجود دارد. برای سرطان راست‌روده معمولاً از نظام TNM استفاده می‌شود و ممکن است مرحله‌بندی بر همین اساس در گزارش آسیب‌شناسی ثبت شود. بر پایه نتایج TNM، یکی از مراحل I، II، III یا IV، که با عدد ۱، ۲، ۳ یا ۴ هم نوشته می‌شوند، به سرطان نسبت داده می‌شود. پزشک ممکن است هنگام توضیح تشخیص از یکی از این مراحل نام ببرد.

مرحله صفر (کارسینوم درجا)

در مرحله صفر، سلول‌های غیرطبیعی در مخاط، یعنی داخلی‌ترین لایه دیواره راست‌روده، دیده می‌شوند. این سلول‌ها ممکن است سرطانی شوند و به بافت طبیعی مجاور گسترش یابند. به این مرحله کارسینوم درجا هم گفته می‌شود.

سرطان راست‌روده در مرحله I (مرحله ۱)

در مرحله یک، سرطان در مخاط، یعنی داخلی‌ترین لایه دیواره راست‌روده، شکل گرفته و به زیرمخاط، یعنی لایه مجاور مخاط، یا به لایه عضلانی دیواره راست‌روده گسترش یافته است.

سرطان راست‌روده در مرحله II (مرحله ۲)

مرحله دو به مراحل IIA، IIB و IIC تقسیم می‌شود.

• مرحله IIA. سرطان از لایه عضلانی دیواره راست‌روده عبور کرده و به سروز، یعنی بیرونی‌ترین لایه دیواره راست‌روده، رسیده است.
• مرحله IIB. سرطان از سروز دیواره راست‌روده عبور کرده و به بافتی رسیده است که سطح اندام‌های داخل شکم را می‌پوشاند، یعنی صفاق احشایی.
• مرحله IIC. سرطان از سروز دیواره راست‌روده عبور کرده و به اندام‌های مجاور رسیده است.

سرطان راست‌روده در مرحله III (مرحله ۳)

مرحله سه به مراحل IIIA، IIIB و IIIC تقسیم می‌شود.

مرحله IIIA

در این مرحله یکی از حالت‌های زیر دیده می‌شود.

• سرطان از مخاط، یعنی داخلی‌ترین لایه دیواره راست‌روده، به زیرمخاط یا لایه عضلانی گسترش یافته است. همچنین به یک تا سه غده لنفاوی نزدیک رسیده یا سلول‌های سرطانی در بافت نزدیک غدد لنفاوی شکل گرفته‌اند.
• سرطان از مخاط دیواره راست‌روده به زیرمخاط و چهار تا شش غده لنفاوی نزدیک گسترش یافته است.

مرحله IIIB

در این مرحله یکی از حالت‌های زیر دیده می‌شود.

• سرطان از لایه عضلانی دیواره راست‌روده به سروز رسیده یا از سروز عبور کرده و به صفاق احشایی، پوشش اندام‌های شکمی، رسیده است. همچنین به یک تا سه غده لنفاوی نزدیک رسیده یا سلول‌های سرطانی در بافت نزدیک غدد لنفاوی شکل گرفته‌اند.
• سرطان به لایه عضلانی یا سروز دیواره راست‌روده و چهار تا شش غده لنفاوی نزدیک گسترش یافته است.
• سرطان از مخاط دیواره راست‌روده به زیرمخاط یا لایه عضلانی و هفت غده لنفاوی نزدیک یا بیشتر گسترش یافته است.

مرحله IIIC

در این مرحله یکی از حالت‌های زیر دیده می‌شود.

• سرطان از سروز دیواره راست‌روده عبور کرده و به صفاق احشایی، پوشش اندام‌های شکمی، رسیده است. همچنین به چهار تا شش غده لنفاوی نزدیک گسترش یافته است.
• سرطان از لایه عضلانی دیواره راست‌روده به سروز رسیده یا از سروز عبور کرده و به صفاق احشایی رسیده است. همچنین به هفت غده لنفاوی نزدیک یا بیشتر گسترش یافته است.
• سرطان از سروز دیواره راست‌روده عبور کرده و به اندام‌های نزدیک رسیده است. همچنین به یک یا چند غده لنفاوی نزدیک رسیده یا سلول‌های سرطانی در بافت نزدیک غدد لنفاوی شکل گرفته‌اند.

سرطان راست‌روده در مرحله IV (مرحله ۴)

سرطان از راه خون و غدد لنفاوی به بخش‌های دیگری از بدن، مانند ریه، کبد، دیواره شکم یا پروستات، گسترش یافته است. مرحله چهار به مراحل IVA، IVB و IVC تقسیم می‌شود.

• مرحله IVA. سرطان به یک ناحیه یا اندام دور از راست‌روده، مانند کبد، ریه، پروستات یا یک غده لنفاوی دوردست، گسترش یافته است.
• مرحله IVB. سرطان به بیش از یک ناحیه یا اندام دور از راست‌روده، مانند کبد، ریه، پروستات یا یک غده لنفاوی دوردست، گسترش یافته است.
• مرحله IVC. سرطان به بافت پوشاننده دیواره شکم گسترش یافته و ممکن است به ناحیه‌ها یا اندام‌های دیگری هم رسیده باشد.

مرحله چهار سرطان متاستاتیک راست‌روده هم نام دارد. در سرطان متاستاتیک، سلول‌های سرطانی از راه دستگاه لنفاوی یا خون جابه‌جا می‌شوند و در بخش‌های دیگر بدن تومور تشکیل می‌دهند. تومور متاستاتیک از همان نوع سرطان اولیه است. برای مثال، اگر سرطان راست‌روده به کبد برسد، سلول‌های سرطانی کبد در واقع سلول‌های سرطان راست‌روده هستند و بیماری را سرطان متاستاتیک راست‌روده می‌نامند.

عود سرطان راست‌روده بعد از درمان

سرطان عودکننده راست‌روده سرطانی است که پس از درمان برگشته باشد. عود ممکن است در راست‌روده یا در قسمت‌های دیگر بدن مانند کولون، لگن، کبد یا ریه‌ها باشد. برای یافتن محل عود آزمایش‌هایی انجام می‌شود. نوع درمان سرطان عودکننده راست‌روده به محل عود بستگی دارد.

مرور گزینه‌های درمان

نکات اصلی

• برای افراد مبتلا به سرطان راست‌روده انواع مختلف درمان وجود دارد.
• روش‌های درمان عبارت‌اند از جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، شیمی‌پرتودرمانی، پایش فعال، درمان هدفمند و ایمنی‌درمانی.
• درمان‌های جدید در کارآزمایی‌های بالینی آزمایش می‌شوند.
• درمان سرطان راست‌روده ممکن است عوارض جانبی ایجاد کند.
• ممکن است به مراقبت پیگیری نیاز باشد.

انتخاب برنامه درمان

برای سرطان راست‌روده درمان‌های مختلفی وجود دارد. شما و تیم درمان سرطان با هم درباره برنامه درمان تصمیم می‌گیرید و ممکن است برنامه شامل بیش از یک نوع درمان باشد. مرحله سرطان، سلامت عمومی و ترجیح‌های شما از جمله عوامل مورد توجه‌اند. برنامه درمان، اطلاعاتی درباره سرطان، اهداف درمان، گزینه‌ها و عوارض جانبی احتمالی، و مدت مورد انتظار درمان در بر دارد.

صحبت با تیم درمان پیش از شروع به شما کمک می‌کند بدانید چه انتظاری داشته باشید. درباره آمادگی پیش از شروع، احساسی که ممکن است حین درمان داشته باشید و نوع کمکی که نیاز خواهید داشت بپرسید. مؤسسه ملی سرطان آمریکا راهنمای پرسش‌هایی را که می‌توان درباره درمان از پزشک پرسید منتشر کرده است.

جراحی

جراحی رایج‌ترین درمان در همه مراحل سرطان راست‌روده است. برای برداشتن سرطان از یکی از روش‌های زیر استفاده می‌شود.

• برداشتن پولیپ یا پولیپکتومی. اگر سرطان در پولیپ، یعنی یک برجستگی کوچک بافتی، پیدا شود، پولیپ اغلب حین کولونوسکوپی برداشته می‌شود.
• برداشت موضعی. اگر سرطان روی سطح داخلی راست‌روده باشد و به داخل دیواره آن گسترش نیافته باشد، سرطان و مقدار کمی از بافت سالم پیرامون آن برداشته می‌شوند.
• برداشت بخشی از راست‌روده یا رزکسیون. اگر سرطان به داخل دیواره راست‌روده گسترش یافته باشد، بخش درگیر راست‌روده و بافت سالم نزدیک برداشته می‌شود. گاهی بافت بین راست‌روده و دیواره شکم هم برداشته می‌شود. غدد لنفاوی نزدیک راست‌روده را برمی‌دارند و زیر میکروسکوپ برای یافتن نشانه‌های سرطان بررسی می‌کنند.
• تخریب با امواج رادیوفرکانسی. از پروبی با الکترودهای کوچک برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. گاهی پروب مستقیماً از پوست وارد می‌شود و فقط بی‌حسی موضعی لازم است. در موارد دیگر پروب از راه یک برش در شکم وارد می‌شود و این کار در بیمارستان با بیهوشی عمومی انجام می‌شود.
• سرماجراحی. ابزاری برای منجمد کردن و از بین بردن بافت غیرطبیعی به کار می‌رود. به این روش سرمادرمانی نیز می‌گویند.
• تخلیه وسیع اندام‌های لگن. اگر سرطان به اندام‌های دیگری نزدیک راست‌روده گسترش یافته باشد، بخش پایینی کولون، راست‌روده و مثانه برداشته می‌شوند. در زنان ممکن است دهانه رحم، واژن، تخمدان‌ها و غدد لنفاوی نزدیک نیز برداشته شوند. در مردان ممکن است پروستات برداشته شود. دهانه‌های مصنوعی یا استوما ساخته می‌شوند تا ادرار و مدفوع از بدن به کیسه جمع‌آوری وارد شوند.

پس از برداشتن سرطان، جراح یکی از دو کار زیر را انجام می‌دهد.

• اتصال جراحی یا آناستوموز. بخش‌های سالم راست‌روده به هم دوخته می‌شوند، بخش باقی‌مانده راست‌روده به کولون دوخته می‌شود یا کولون به مقعد دوخته می‌شود.
• ساخت استوما. برای دفع مواد زائد، دهانه‌ای از راست‌روده به بیرون بدن ایجاد می‌شود. اگر سرطان بیش از حد به مقعد نزدیک باشد، این عمل که کولوستومی نام دارد انجام می‌شود. کیسه‌ای دور استوما برای جمع‌آوری مواد زائد قرار می‌گیرد. گاهی کولوستومی فقط تا بهبود راست‌روده لازم است و بعد می‌توان آن را برگرداند. اگر تمام راست‌روده برداشته شود، کولوستومی ممکن است دائمی باشد.

ممکن است پیش از جراحی پرتودرمانی، شیمی‌درمانی یا هر دو انجام شود تا تومور کوچک‌تر شود، برداشتن سرطان آسان‌تر شود و کنترل دفع پس از جراحی بهتر باشد. درمان پیش از جراحی، درمان نئوادجوانت نام دارد. پس از برداشتن تمام سرطانی که هنگام جراحی دیده می‌شود، ممکن است به بعضی بیماران پرتودرمانی، شیمی‌درمانی یا هر دو داده شود تا سلول‌های سرطانی باقی‌مانده از بین بروند.

درمانی که بعد از جراحی برای کاهش خطر عود داده می‌شود، درمان کمکی یا ادجوانت نام دارد.

اگر سرطان به کبد گسترش یافته و با جراحی قابل برداشتن نباشد، ممکن است پس از شیمی‌درمانی، تمام کبد را با جراحی بردارند و پیوند کبد انجام دهند. در این روش تمام کبد برداشته می‌شود و سپس کبد سالم از یک اهداکننده پیوند زده می‌شود.

پرتودرمانی

پرتودرمانی از اشعه ایکس پرانرژی یا انواع دیگر پرتو استفاده می‌کند تا سلول‌های سرطانی از بین بروند یا رشدشان متوقف شود. سرطان راست‌روده گاهی با پرتودرمانی خارجی درمان می‌شود. در این روش دستگاهی بیرون از بدن پرتو را به سمت ناحیه درگیر سرطان می‌فرستد.

در بعضی انواع سرطان راست‌روده، پیش از جراحی از پرتودرمانی کوتاه‌مدت استفاده می‌شود. در این روش پرتودرمانی خارجی، تعداد نوبت‌ها و میزان کل پرتودهی کمتر از درمان استاندارد است. جراحی چند روز پس از آخرین دوز انجام می‌شود.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی از دارو برای متوقف کردن رشد سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. داروها سلول‌ها را از بین می‌برند یا مانع تقسیم آن‌ها می‌شوند.

در شیمی‌درمانی سیستمیک، دارو از راه دهان مصرف یا در رگ یا عضله تزریق می‌شود. دارو وارد جریان خون می‌شود و می‌تواند به سلول‌های سرطانی در سراسر بدن برسد. داروهای شیمی‌درمانی سیستمیک برای سرطان راست‌روده شامل موارد زیرند.

• کپسیتابین
• فلورواوراسیل (5-FU)
• ایرینوتکان
• لوکوورین، ویتامینی که اثربخشی 5-FU را بیشتر می‌کند
• اگزالی‌پلاتین
• تری‌فلوریدین و تیپیراسیل

ممکن است ترکیبی از این داروها یا داروهای شیمی‌درمانی دیگری به کار برود. شیمی‌درمانی ممکن است با داروهایی از گروه‌های دیگر هم ترکیب شود، برای مثال با داروهای درمان هدفمند بواسیزوماب، ستوکسیماب یا پانیتوموماب.

شیمی‌درمانی ناحیه‌ای سرطان راست‌روده ممکن است با روشی به نام شیمی‌آمبولیزاسیون انجام شود که در آن دارو مستقیماً وارد شریان کبدی، شریان اصلی خون‌رسان کبد، می‌شود. این روش ممکن است برای سرطان گسترش‌یافته به کبد استفاده شود. ابتدا شریان کبدی را مسدود می‌کنند و داروهای ضدسرطان را در بخش میان محل انسداد و کبد تزریق می‌کنند. سپس شریان‌های کبد داروها را به درون کبد می‌رسانند.

فقط مقدار کمی از دارو به بخش‌های دیگر بدن می‌رسد. انسداد، بسته به ماده به‌کاررفته برای بستن شریان، ممکن است موقت یا دائمی باشد. کبد همچنان مقداری خون از ورید باب کبدی دریافت می‌کند که خون را از معده و روده می‌آورد. روش انجام شیمی‌درمانی به نوع و مرحله سرطان بستگی دارد.

شیمی‌پرتودرمانی

شیمی‌پرتودرمانی شیمی‌درمانی و پرتودرمانی را با هم ترکیب می‌کند تا اثر هر دو بیشتر شود.

پایش فعال

در پایش فعال، وضعیت بیمار را از نزدیک دنبال می‌کنند و تا زمانی که نتایج آزمایش‌ها تغییر نکرده‌اند درمانی نمی‌دهند. هدف این است که نشانه‌های اولیه بدتر شدن وضعیت پیدا شوند. برای بررسی رشد سرطان، بیمار معاینه‌ها و آزمایش‌های مشخصی دارد. وقتی سرطان شروع به رشد کند، درمان با هدف بهبودی کامل انجام می‌شود. آزمایش‌ها شامل موارد زیرند.

• معاینه انگشتی راست‌روده
• ام‌آر‌آی (MRI)
• آندوسکوپی
• سیگموئیدوسکوپی
• سی‌تی‌اسکن
• سنجش آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک (CEA)

درمان هدفمند

درمان هدفمند از داروها یا مواد دیگر برای شناسایی و حمله به سلول‌های سرطانی مشخص استفاده می‌کند. پزشک ممکن است آزمایش نشانگرهای زیستی را پیشنهاد کند تا پاسخ احتمالی به برخی داروهای درمان هدفمند پیش‌بینی شود.

درمان‌های هدفمند سرطان راست‌روده شامل موارد زیرند.

• آداگراسیب
• بواسیزوماب
• ستوکسیماب
• انکورافنیب
• فروکوئینتینیب
• نیوولوماب
• نیوولوماب و هیالورونیداز
• پانیتوموماب
• پمیگاتینیب
• راموسیروماب
• رگورافنیب
• سوتوراسیب
• توکاتینیب
• زیو افلیبرسپت

ایمنی‌درمانی

ایمنی‌درمانی به دستگاه ایمنی بدن کمک می‌کند با سرطان مقابله کند. پزشک ممکن است آزمایش نشانگرهای زیستی را پیشنهاد کند تا پاسخ احتمالی به بعضی داروهای ایمنی‌درمانی پیش‌بینی شود.

داروهای ایمنی‌درمانی سرطان راست‌روده شامل موارد زیرند.

• دوستارلیماب
• ایپیلیموماب
• نیوولوماب
• پمبرولیزوماب

کارآزمایی‌های بالینی

برای بعضی افراد، شرکت در کارآزمایی بالینی ممکن است یکی از گزینه‌ها باشد. کارآزمایی‌ها برای افراد مبتلا به سرطان انواع مختلفی دارند. کارآزمایی درمان، روش‌های جدید یا راه‌های جدید استفاده از درمان‌های موجود را می‌آزماید. کارآزمایی‌های مراقبت حمایتی و تسکینی راه‌های بهبود کیفیت زندگی را بررسی می‌کنند، به‌ویژه برای افرادی که به‌علت سرطان یا درمان آن عوارض دارند.

با ابزار جست‌وجوی مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌توان کارآزمایی‌های مورد حمایت مؤسسه را که در حال پذیرش شرکت‌کننده‌اند بر اساس نوع سرطان، سن و محل برگزاری پیدا کرد. کارآزمایی‌های مورد حمایت سازمان‌های دیگر در ClinicalTrials.gov قابل جست‌وجو هستند. مؤسسه برای بیماران و مراقبان نیز راهنمای پیدا کردن و شرکت در کارآزمایی دارد.

عوارض جانبی درمان

درمان سرطان راست‌روده ممکن است عوارض جانبی ایجاد کند. مؤسسه ملی سرطان آمریکا صفحه‌ای درباره عوارض جانبی درمان سرطان دارد.

مراقبت پیگیری

در دوره درمان، آزمایش‌ها یا معاینه‌های پیگیری خواهید داشت. بعضی از آزمایش‌های تشخیص یا مرحله‌بندی ممکن است تکرار شوند تا میزان اثر درمان مشخص شود. تصمیم درباره ادامه، تغییر یا توقف درمان ممکن است به نتیجه این آزمایش‌ها بستگی داشته باشد.

برخی از آزمایش‌ها هر از گاهی بعد از پایان درمان هم ادامه پیدا می‌کنند. نتیجه ممکن است نشان دهد وضعیت شما تغییر کرده یا سرطان برگشته است.

پس از درمان سرطان راست‌روده، ممکن است آزمایش خون برای سنجش آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک (CEA) انجام شود تا بررسی شود آیا سرطان برگشته است. سطح این ماده در خون ممکن است هنگام وجود سرطان افزایش یابد.

درمان مرحله صفر (کارسینوم درجا)

درمان مرحله صفر ممکن است شامل روش‌های جراحی زیر باشد.

• برداشتن ساده پولیپ
• برداشت موضعی
• رزکسیون، اگر تومور برای برداشت موضعی بیش از حد بزرگ باشد

توضیح این روش‌ها در بخش مرور گزینه‌های درمان آمده است. با جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌توانید مطالعه‌هایی را که در حال پذیرش بیمارند بر اساس نوع سرطان، سن و محل پیدا کنید. اطلاعات عمومی درباره کارآزمایی‌ها هم در دسترس است.

درمان سرطان راست‌روده در مرحله I

درمان مرحله یک ممکن است شامل گزینه‌های زیر باشد.

• برداشت موضعی
• رزکسیون
• رزکسیون همراه با پرتودرمانی و شیمی‌درمانی بعد از جراحی

توضیح این روش‌ها در بخش مرور گزینه‌های درمان آمده است. با جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌توانید مطالعه‌هایی را که در حال پذیرش بیمارند بر اساس نوع سرطان، سن و محل پیدا کنید. اطلاعات عمومی درباره کارآزمایی‌ها هم در دسترس است.

درمان سرطان راست‌روده در مراحل II و III

درمان مرحله دو یا سه ممکن است شامل گزینه‌های زیر باشد.

• شیمی‌پرتودرمانی و سپس جراحی
• شیمی‌درمانی به‌تنهایی و سپس جراحی، برای افراد با بیماری کم‌خطرتر
• پرتودرمانی کوتاه‌مدت و سپس جراحی و شیمی‌درمانی
• جراحی و سپس شیمی‌پرتودرمانی
• جراحی
• شیمی‌پرتودرمانی و سپس پایش فعال، با احتمال جراحی در صورت عود سرطان
• ایمنی‌درمانی با دوستارلیماب، برای تومورهایی که ممکن است در ژن‌های ترمیم دی‌ان‌ای نقص داشته باشند

توضیح این روش‌ها در بخش مرور گزینه‌های درمان آمده است. با جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌توانید مطالعه‌هایی را که در حال پذیرش بیمارند بر اساس نوع سرطان، سن و محل پیدا کنید. اطلاعات عمومی درباره کارآزمایی‌ها هم در دسترس است.

درمان سرطان راست‌روده در مرحله IV و سرطان عودکننده

درمان مرحله چهار یا سرطان عودکننده ممکن است شامل گزینه‌های زیر باشد.

• جراحی با یا بدون شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
• شیمی‌درمانی سیستمیک با یا بدون درمان هدفمند با بواسیزوماب، فروکوئینتینیب، پانیتوموماب، راموسیروماب، رگورافنیب یا زیو افلیبرسپت
• شیمی‌درمانی سیستمیک با یا بدون ایمنی‌درمانی با دوستارلیماب برای تومورهایی که ممکن است در ژن‌های ترمیم دی‌ان‌ای نقص داشته باشند، یا با نیوولوماب یا پمبرولیزوماب
• شیمی‌درمانی برای کنترل رشد تومور
• پرتودرمانی، شیمی‌درمانی یا ترکیب هر دو به‌عنوان درمان تسکینی برای کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی
• قرار دادن استنت برای باز نگه داشتن راست‌روده اگر تومور بخشی از آن را بسته باشد، به‌عنوان درمان تسکینی برای کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی
• درمان هدفمند با انکورافنیب و ستوکسیماب در بیمارانی که تغییر مشخصی در ژن BRAF دارند
• ایمنی‌درمانی با نیوولوماب یا پمبرولیزوماب، یا ترکیب نیوولوماب و ایپیلیموماب

درمان سرطانی که به اندام‌های دیگر رسیده، به محل گسترش بستگی دارد. درمان بخش‌هایی از سرطان که به کبد گسترش یافته‌اند ممکن است شامل موارد زیر باشد.

• شیمی‌درمانی برای کوچک کردن تومور در صورت نیاز و سپس جراحی
• سرماجراحی یا تخریب با امواج رادیوفرکانسی
• شیمی‌آمبولیزاسیون، شیمی‌درمانی سیستمیک یا هر دو
• پیوند کبد بعد از شیمی‌درمانی برای بیمارانی که متاستازهای کبدشان با جراحی قابل برداشتن نیست
• کارآزمایی بالینی شیمی‌آمبولیزاسیون همراه با پرتودرمانی تومورهای کبد

توضیح این روش‌ها در بخش مرور گزینه‌های درمان آمده است. با جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌توانید مطالعه‌هایی را که در حال پذیرش بیمارند بر اساس نوع سرطان، سن و محل پیدا کنید. اطلاعات عمومی درباره کارآزمایی‌ها هم در دسترس است.

مطالعه بیشتر درباره سرطان راست‌روده

مؤسسه ملی سرطان آمریکا اطلاعات بیشتری را در موضوع‌های زیر منتشر کرده است.

• صفحه اصلی سرطان کولون و راست‌روده
• آزمایش‌های غربالگری برای تشخیص سرطان و پولیپ‌های کولون و راست‌روده
• داروهای تأییدشده برای سرطان کولون و راست‌روده
• آزمایش ژنتیک برای ارزیابی خطر ارثی سرطان

مؤسسه منابع عمومی زیر را نیز درباره سرطان ارائه می‌کند.

• درباره سرطان
• مرحله‌بندی سرطان
• شیمی‌درمانی و شما، حمایت از افراد مبتلا به سرطان
• پرتودرمانی و شما، حمایت از افراد مبتلا به سرطان
• کنار آمدن با سرطان
• پرسش‌هایی که می‌توانید درباره سرطان از پزشک خود بپرسید
• منابع برای بهبودیافتگان، مراقبان و حامیان بیماران

اطلاعات عمومی دربارهٔ سرطان کولون

سرطان کولون در بافت‌های کولون شکل می‌گیرد. کولون بخشی از دستگاه گوارش است. دستگاه گوارش مواد مغذی مانند ویتامین‌ها، مواد معدنی، کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و پروتئین‌ها و نیز آب را از غذا دریافت می‌کند و به دفع مواد زائد کمک می‌کند. مری، معده و روده‌های باریک و بزرگ اجزای دستگاه گوارش‌اند. کولون بخش اصلی رودهٔ بزرگ است و حدود ۱٫۵ متر طول دارد.

راست‌روده و کانال مقعد روی‌هم آخرین بخش رودهٔ بزرگ را تشکیل می‌دهند و حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر طول دارند. کانال مقعد به دهانهٔ رودهٔ بزرگ به بیرون بدن، یعنی مقعد، ختم می‌شود. تومورهای استرومایی دستگاه گوارش نیز ممکن است در کولون به وجود آیند.

سابقهٔ سلامت و عوامل خطر

سرطان کولورکتال بر اثر تغییراتی در عملکرد سلول‌های کولون و راست‌روده، به‌ویژه در چگونگی رشد و تقسیم آن‌ها، ایجاد می‌شود. بسیاری از عوامل خطر مستقیماً سرطان ایجاد نمی‌کنند، بلکه احتمال آسیب به DNA سلول‌ها را بالا می‌برند و چنین آسیبی ممکن است به سرطان کولورکتال بینجامد.

عامل خطر چیزی است که احتمال ابتلا به بیماری را افزایش می‌دهد. بعضی عوامل مانند سیگار کشیدن تغییرپذیرند. ژنتیک، افزایش سن و سابقهٔ خانوادگی تغییرپذیر نیستند. شناخت عوامل خطر ممکن است کمک کند تغییراتی برای کاهش خطر ایجاد کنید. افزایش سن عامل خطر مهمی برای بیشتر سرطان‌هاست. داشتن یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی نیست و بعضی افراد بدون عامل شناخته‌شده مبتلا می‌شوند. اگر فکر می‌کنید در معرض خطر بیشتری هستید، با پزشک گفت‌وگو کنید.

• سابقهٔ سرطان کولون یا راست‌روده در بستگان درجهٔ اول: والد، خواهر یا برادر، یا فرزند.
• سابقهٔ شخصی سرطان کولون، راست‌روده یا تخمدان.
• سابقهٔ آدنوم پرخطر: پولیپ کولورکتال یک سانتی‌متر یا بزرگ‌تر یا دارای سلول‌هایی که زیر میکروسکوپ غیرطبیعی‌اند.
• تغییر ارثی در ژن‌هایی که خطر پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی یا سندرم لینچ، یعنی سرطان کولورکتال ارثیِ بدون پولیپوز، را افزایش می‌دهند.
• سابقهٔ کولیت اولسراتیو مزمن یا بیماری کرون به مدت هشت سال یا بیشتر.
• مصرف روزانه سه نوشیدنی الکلی یا بیشتر، سیگار کشیدن، سیاه‌پوست بودن یا چاقی.

نشانه‌های احتمالی

این علائم می‌توانند ناشی از سرطان کولون یا بیماری‌های دیگر باشند. اگر هرکدام را دارید، به پزشک مراجعه کنید.

• وجود خون قرمز روشن یا بسیار تیره در مدفوع.
• تغییر عادت دفع: اسهال، یبوست، احساس تخلیه‌نشدن کامل روده یا باریک‌شدن و تغییر شکل مدفوع.
• ناراحتی شکم مانند درد مکرر ناشی از گاز، نفخ، احساس پری یا گرفتگی.
• کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی یا استفراغ.

آزمایش‌های تشخیص

پزشک افزون بر پرسیدن دربارهٔ سابقهٔ سلامت شما و خانواده و انجام معاینهٔ بدنی، ممکن است از روش‌های زیر استفاده کند.

• معاینهٔ انگشتی راست‌روده: پزشک یا پرستار انگشتِ دستکش‌پوش و آغشته به مادهٔ لغزنده را وارد بخش پایینی راست‌روده می‌کند تا توده یا موارد غیرعادی را بررسی کند.
• آزمایش خون مخفی مدفوع: نمونه‌ای کوچک روی کارت مخصوص یا در ظرف به پزشک یا آزمایشگاه داده می‌شود. خونِ پنهان ممکن است نشانهٔ پولیپ، سرطان یا مشکل دیگری باشد. در روش گایاک ماده‌ای شیمیایی نمونه را می‌آزماید و در حضور خون رنگ کارت تغییر می‌کند. در آزمایش ایمنی‌شیمیایی مدفوع یا FIT نمونه را با مایع مخلوط و با آنتی‌بادی‌های حساس به خون بررسی می‌کنند. وجود خون به شکل خطی روی نشانگر دستگاه دیده می‌شود.
• سیگموئیدوسکوپی: ابزار باریکِ لوله‌مانند و مجهز به چراغ و عدسی از راست‌روده به بخش پایینی کولون، یعنی سیگموئید، وارد می‌شود. پزشک آنجا را برای پولیپ، بخش غیرعادی یا سرطان بررسی می‌کند و ممکن است پولیپ یا نمونهٔ بافتی را برای بررسی میکروسکوپی بردارد.
• کولونوسکوپی: لولهٔ باریکِ مجهز به چراغ و عدسی، امکان دیدن درون راست‌روده و کولون از نظر پولیپ، نواحی غیرعادی یا سرطان را فراهم می‌کند. ابزار ممکن است امکان برداشتن پولیپ یا نمونهٔ بافتی برای بررسی میکروسکوپی را هم داشته باشد.
• کولونوسکوپی مجازی: رایانه تصویرهای متعدد سی‌تی را ترکیب می‌کند تا نماهای دقیق از سطح داخلی کولون بسازد. این روش ممکن است پولیپ یا تغییرات غیرمعمول را نشان دهد و کولونوگرافی سی‌تی هم نامیده می‌شود.
• نمونه‌برداری: سلول یا بافت برداشته می‌شود تا از نظر نشانه‌های سرطان زیر میکروسکوپ بررسی شود. آزمایش بافت تومور ممکن است احتمال وجود تغییر ژنیِ عامل سندرم لینچ را مشخص کند و به برنامه‌ریزی درمان کمک کند.
• آزمایش DNA مدفوع: DNA سلول‌های موجود در مدفوع برای یافتن تغییرات ژنتیکی‌ای بررسی می‌شود که ممکن است نشانهٔ سرطان کولورکتال باشند.

بررسی گسترش سرطان پس از تشخیص

پس از تشخیص، تصویربرداری برای یافتن گسترش احتمالی سلول‌های سرطانی در کولون یا سایر بخش‌های بدن انجام می‌شود. این بررسی «مرحله‌بندی» نام دارد. اطلاعات آن مرحلهٔ بیماری را مشخص می‌کنند و شناخت مرحله برای برنامه‌ریزی درمان اهمیت دارد.

• سی‌تی‌اسکن: رایانهٔ متصل به دستگاه اشعهٔ ایکس از بخش‌هایی مانند شکم، لگن یا قفسهٔ سینه تصویرهای دقیق می‌سازد. تصویرها از زاویه‌های گوناگون تهیه می‌شوند و نمای سه‌بعدی بافت‌ها و اندام‌ها را فراهم می‌کنند. برای واضح‌تر شدن ممکن است مادهٔ حاجب تزریق یا خورده شود.
• ام‌آر‌آی: با آهن‌ربا، امواج رادیویی و رایانه از نواحی درون کولون تصاویر دقیق می‌سازد. ماده‌ای به نام گادولینیوم را می‌توان داخل ورید تزریق کرد تا نواحی مرتبط با تومور روشن‌تر دیده شوند. این روش تصویربرداری تشدید مغناطیسی هسته‌ای نیز نام دارد.
• پت‌اسکن: مقدار کمی گلوکز پرتوزا به ورید تزریق می‌شود. دستگاه با چرخش پیرامون بدن تصویری از نواحی مصرف قند می‌سازد. سلول‌های سرطانی می‌توانند روشن‌تر دیده شوند، چون فعال‌ترند و قند بیشتری از سلول‌های طبیعی جذب می‌کنند.
• رادیوگرافی قفسهٔ سینه: پرتو از بدن عبور می‌کند و از اندام‌ها و استخوان‌های قفسهٔ سینه تصویر می‌سازد.
• جراحی: تومور برداشته و میزان گسترش آن در کولون بررسی می‌شود.
• نمونه‌برداری از گرهٔ لنفاوی: تمام یا بخشی از یک گره برداشته می‌شود و پاتولوژیست آن را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. این کار ممکن است حین جراحی یا با آسپیراسیون سوزن ظریف به کمک سونوگرافی آندوسکوپیک انجام شود.
• آزمایش آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک یا CEA: مقدار این ماده را در خون اندازه می‌گیرد. سلول‌های طبیعی و سرطانی هر دو می‌توانند آن را وارد خون کنند. افزایش آن ممکن است نشانهٔ سرطان کولون یا بیماری دیگری باشد.

نظر دوم

ممکن است برای تأیید تشخیص و برنامهٔ درمان، نظر پزشک دیگری را بخواهید. نتیجه‌ها و گزارش‌های پزشک اول را برای پزشک دوم آماده کنید. پزشک دوم گزارش پاتولوژی، لام‌ها و تصویرها را مرور می‌کند و ممکن است نظر اول را تأیید کند، تغییر یا روش دیگری پیشنهاد دهد یا اطلاعات بیشتری در اختیارتان بگذارد.

بخش‌های انتخاب پزشک و سؤال‌های ویزیت در منبع اصلی اطلاعات بیشتری دارند. خدمات اطلاع‌رسانی سرطان NCI برای یافتن پزشک یا بیمارستان یا گرفتن نظر دوم، از راه گفت‌وگوی آنلاین، ایمیل یا تلفن به انگلیسی و اسپانیایی راهنمایی می‌دهد.

عوامل مؤثر بر پیش‌آگهی و گزینه‌های درمان

پیش‌آگهی، یعنی احتمال بهبود، و گزینه‌های درمان به عوامل زیر بستگی دارند.

• مرحلهٔ سرطان: محدود بودن به پوشش داخلی کولون یا گسترش به گره‌های لنفاوی، اندام‌های نزدیک یا بخش‌های دیگر بدن.
• مقدار CEA در خون و ارتباط احتمالی سرطان با تغییرات ژنتیکی خاص در سلول‌های مدفوع.
• نفوذ تومور به دیوارهٔ کولون یا عبور از آن، وجود انسداد یا سوراخ، و امکان برداشتن تمام تومور با جراحی.
• سلامت عمومی بیمار و این‌که سرطان تازه تشخیص داده شده یا عود کرده است.

مراحل سرطان کولون

مرحله نشان می‌دهد سرطان تا چه اندازه در بدن پیش رفته است؛ برای نمونه، تومور چه اندازه‌ای دارد، آیا گسترش یافته و از محل آغازش چقدر دور شده است. دانستن مرحله برای انتخاب درمان اهمیت دارد.

چند نظام مرحله‌بندی وجود دارد. برای سرطان کولون معمولاً از نظام TNM استفاده می‌شود و ممکن است آن را در گزارش پاتولوژی ببینید. بر پایهٔ نتایج TNM، یکی از مراحل یک تا چهار به سرطان نسبت داده می‌شود که با اعداد رومی I تا IV هم نوشته می‌شوند.

مرحلهٔ صفر و مرحلهٔ یک

در مرحلهٔ صفر یا کارسینوم درجا، سلول‌های غیرطبیعی در مخاط، یعنی داخلی‌ترین لایهٔ دیوارهٔ کولون، دیده می‌شوند. این سلول‌ها ممکن است سرطانی شوند و به بافت طبیعی نزدیک نفوذ کنند.

در مرحلهٔ یک، سرطان از مخاط آغاز شده و به زیرمخاط، یعنی لایهٔ کنار مخاط، یا به لایهٔ عضلانی دیوارهٔ کولون گسترش یافته است.

مرحلهٔ دو

مرحلهٔ دو به سه زیرمرحلهٔ IIA، IIB و IIC تقسیم می‌شود.

• IIA: سرطان از لایهٔ عضلانی دیوارهٔ کولون عبور کرده و تا لایهٔ بیرونی دیواره، یعنی سروزا، گسترش یافته است.
• IIB: سرطان از سروزا عبور کرده و به بافت پوشانندهٔ اندام‌های شکمی، یعنی صفاق احشایی، رسیده است.
• IIC: سرطان از سروزا عبور کرده و به اندام‌های نزدیک گسترش یافته است.

مرحلهٔ سه، زیرمرحلهٔ IIIA

مرحلهٔ سه به IIIA، IIIB و IIIC تقسیم می‌شود. در IIIA یکی از حالت‌های زیر وجود دارد.

• سرطان از مخاط به زیرمخاط یا لایهٔ عضلانی رسیده و به یک تا سه گرهٔ لنفاوی نزدیک گسترش یافته است، یا سلول‌های سرطانی در بافت نزدیک گره‌های لنفاوی تشکیل شده‌اند.
• سرطان از مخاط به زیرمخاط رسیده و به چهار تا شش گرهٔ لنفاوی نزدیک گسترش یافته است.

مرحلهٔ سه، زیرمرحلهٔ IIIB

در IIIB یکی از حالت‌های زیر وجود دارد.

• سرطان از لایهٔ عضلانی عبور کرده و به سروزا رسیده یا از سروزا به صفاق احشایی گسترش یافته است؛ همچنین یک تا سه گرهٔ لنفاوی نزدیک درگیرند یا سلول‌های سرطانی در بافت نزدیک گره‌ها تشکیل شده‌اند.
• سرطان به لایهٔ عضلانی یا سروزا و به چهار تا شش گرهٔ لنفاوی نزدیک گسترش یافته است.
• سرطان از مخاط به زیرمخاط یا لایهٔ عضلانی و به هفت گرهٔ لنفاوی نزدیک یا بیشتر گسترش یافته است.

مرحلهٔ سه، زیرمرحلهٔ IIIC

در IIIC یکی از حالت‌های زیر وجود دارد.

• سرطان از سروزا به صفاق احشایی و به چهار تا شش گرهٔ لنفاوی نزدیک گسترش یافته است.
• سرطان از لایهٔ عضلانی عبور کرده و به سروزا رسیده یا از سروزا به صفاق احشایی گسترش یافته است؛ همچنین هفت گرهٔ لنفاوی نزدیک یا بیشتر درگیرند.
• سرطان از سروزا به اندام‌های نزدیک گسترش یافته و یک یا چند گرهٔ لنفاوی نزدیک را درگیر کرده است، یا سلول‌های سرطانی در بافت نزدیک گره‌ها تشکیل شده‌اند.

مرحلهٔ چهار و سرطان متاستاتیک

مرحلهٔ چهار به IVA، IVB و IVC تقسیم می‌شود. سرطان مرحلهٔ چهار را سرطان متاستاتیک کولون هم می‌نامند. در متاستاز، سلول‌های سرطانی از راه خون یا دستگاه لنفاوی حرکت می‌کنند و در بخش‌های دیگر بدن تومور تشکیل می‌دهند. تومور متاستاتیک از همان نوع سرطان اولیه است. برای نمونه، اگر سرطان کولون به کبد برسد، سلول‌های آن در کبد همچنان سلول سرطان کولون‌اند و بیماری سرطان متاستاتیک کولون نامیده می‌شود، نه سرطان کبد.

• IVA: سرطان به یک ناحیه یا اندام دور از کولون، مانند کبد، ریه، تخمدان یا یک گرهٔ لنفاوی دوردست، گسترش یافته است.
• IVB: سرطان به بیش از یک ناحیه یا اندام دور از کولون گسترش یافته است.
• IVC: سرطان به بافت پوشانندهٔ دیوارهٔ شکم گسترش یافته و ممکن است نواحی یا اندام‌های دیگری را هم درگیر کرده باشد.

عود سرطان کولون

عود یعنی سرطان پس از درمان بازگشته است. سرطان ممکن است در خود کولون یا در بخش‌های دیگر بدن، مانند کبد، ریه یا هر دو، بازگردد. آزمایش‌ها به تعیین محل بازگشت کمک می‌کنند و نوع درمان به محل عود بستگی دارد.

مرور گزینه‌های درمان

روش‌های مختلفی برای درمان سرطان کولون وجود دارد. شما و تیم درمان با هم برنامه‌ای را انتخاب می‌کنید که ممکن است بیش از یک روش داشته باشد. مرحلهٔ سرطان، سلامت عمومی و ترجیح‌های شما از عوامل مهم‌اند. برنامهٔ درمان دربارهٔ سرطان، هدف‌های درمان، روش‌های ممکن، عوارض احتمالی و مدت پیش‌بینی‌شدهٔ درمان اطلاعات می‌دهد.

پیش از آغاز درمان، با تیم درمان دربارهٔ آنچه انتظار می‌رود صحبت کنید. بپرسید پیش از شروع چه کاری لازم است، طی درمان ممکن است چه احساسی داشته باشید و به چه کمکی نیاز خواهید داشت.

• جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند و ایمنی‌درمانی از روش‌های مورد استفاده‌اند.
• روش‌های تازه در کارآزمایی‌های بالینی بررسی می‌شوند. درمان ممکن است عارضه داشته باشد و ممکن است به پیگیری نیاز باشد.

جراحی

جراحی شایع‌ترین درمان در مراحل مختلف سرطان کولون است. با توجه به وضعیت، یکی از روش‌های زیر ممکن است برای برداشتن یا از بین بردن بافت سرطانی استفاده شود.

• پولیپ‌برداری: اگر سرطان در پولیپ، یعنی برآمدگی کوچکی از بافت، پیدا شود، اغلب می‌توان پولیپ را حین کولونوسکوپی خارج کرد.
• برداشت موضعی: اگر سرطان بسیار زود تشخیص داده شود، ممکن است پزشک بدون برش دیوارهٔ شکم و با وارد کردن لوله‌ای مجهز به ابزار برش از راست‌روده به کولون، سرطان را بردارد.
• برداشتن بخشی از کولون با اتصال دوباره: در تومور بزرگ‌تر، جراح با کولکتومی جزئی سرطان و مقدار کمی بافت سالم پیرامونش را خارج می‌کند. سپس ممکن است بخش‌های سالم کولون را به هم بدوزد؛ این اتصال آناستوموز نام دارد. معمولاً گره‌های لنفاوی پیرامون کولون نیز خارج و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند.
• برداشتن بخشی از کولون با کولوستومی: اگر اتصال دو سر کولون ممکن نباشد، دهانه‌ای به نام استوما روی سطح بدن ایجاد می‌شود تا مواد دفعی خارج شوند و در کیسهٔ متصل به آن جمع شوند. کولوستومی ممکن است تا التیام بخش پایین کولون موقت باشد و سپس برگردانده شود. در صورت نیاز به برداشتن تمام بخش پایینی کولون، ممکن است دائمی باشد.
• تخریب با امواج رادیوفرکانسی: پروبی با الکترودهای کوچک سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد. گاهی پروب مستقیماً از پوست وارد می‌شود و بی‌حسی موضعی کافی است. در حالت دیگر از راه برش شکمی در بیمارستان و با بیهوشی عمومی وارد می‌شود.
• کرایوسرجری: با ابزاری بافت غیرطبیعی را منجمد و تخریب می‌کنند. این روش کرایوتراپی هم نام دارد.

درمان پیش یا پس از جراحی و پیوند کبد

گاهی پرتودرمانی، شیمی‌درمانی یا هر دو پیش از جراحی داده می‌شوند تا تومور کوچک‌تر شود، برداشتن سرطان آسان‌تر شود و کنترل دفع پس از جراحی بهتر باشد. به درمان پیش از جراحی، درمان نئوادجوانت می‌گویند. پس از برداشتن تمام سرطانِ قابل مشاهده، برخی بیماران ممکن است پرتودرمانی، شیمی‌درمانی یا هر دو دریافت کنند تا سلول‌های سرطانی باقی‌مانده از بین بروند. درمان پس از جراحی برای کم کردن خطر عود، ادجوانت یا تکمیلی نام دارد.

اگر سرطان به کبد گسترش یافته و نتوان آن را با جراحی برداشت، ممکن است پس از شیمی‌درمانی، برداشتن کامل کبد و پیوند انجام شود. در این روش همهٔ کبد با جراحی خارج و کبد سالمِ اهداکننده پیوند زده می‌شود.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی از دارو برای متوقف‌کردن رشد سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند؛ دارو سلول‌ها را از بین می‌برد یا مانع تقسیم آن‌ها می‌شود. در شیمی‌درمانی سیستمیک، دارو از راه دهان یا با تزریق در ورید یا عضله داده می‌شود، وارد خون می‌شود و می‌تواند به سلول‌های سرطانی سراسر بدن برسد.

داروهای سیستمیکِ فهرست‌شده برای سرطان کولون عبارت‌اند از کاپسیتابین، فلوئورواوراسیل یا 5-FU، ایرینوتکان، لوکوورین که اثر 5-FU را تقویت می‌کند، اکسالی‌پلاتین و ترکیب تری‌فلوریدین با تیپیراسیل. ممکن است چند دارو با هم مصرف شوند یا داروی دیگری که در فهرست نیست به کار رود. شیمی‌درمانی را گاه با داروهای هدفمند مانند بواسیزوماب، ستوکسیماب یا پانیتوموماب ترکیب می‌کنند.

در شیمی‌درمانی ناحیه‌ای برای سرطان گسترش‌یافته به کبد، ممکن است دارو مستقیماً در شریان کبدی داده شود. در این روش که کموانبولیزاسیون نام دارد، شریان کبدی را مسدود و داروی ضدسرطان را بین محل انسداد و کبد تزریق می‌کنند. شریان‌های کبد دارو را به کبد می‌رسانند و مقدار کمی از آن به سایر بخش‌های بدن می‌رسد. بسته به مادهٔ انسداد، این اثر می‌تواند موقت یا دائمی باشد. کبد همچنان از ورید پورت که خون معده و روده را می‌آورد، مقداری خون دریافت می‌کند.

شیوهٔ دادن شیمی‌درمانی به نوع و مرحلهٔ سرطان بستگی دارد.

پرتودرمانی

پرتودرمانی از اشعهٔ ایکس پرانرژی یا انواع دیگر پرتو استفاده می‌کند تا سلول‌های سرطانی را از بین ببرد یا از رشدشان جلوگیری کند. گاهی دو نوع پرتودرمانی برای سرطان کولون مطرح است.

• پرتودرمانی خارجی: دستگاهی در بیرون بدن، پرتو را به سمت ناحیهٔ سرطانی می‌فرستد.
• پرتودرمانی داخلی: مادهٔ پرتوزا در سوزن، دانه، سیم یا کاتتر محصور است و داخل تومور یا نزدیک آن قرار می‌گیرد. ممکن است برای سرطان کولونی که به کبد گسترش یافته استفاده شود.

درمان هدفمند

درمان هدفمند از داروها یا مواد دیگر برای شناسایی و حمله به سلول‌های سرطانی مشخص استفاده می‌کند. پزشک ممکن است آزمایش نشانگر زیستی را پیشنهاد دهد تا احتمال پاسخ به بعضی داروها بهتر برآورد شود. نمونه‌های زیر در فهرست منبع آمده‌اند؛ انتخاب دارو به وضعیت فرد و تومور وابسته است.

• آداگراسیب، بواسیزوماب، ستوکسیماب، انکورافنیب، فروکوئینتینیب، نیوولوماب، و نیوولوماب همراه با هیالورونیداز.
• پانیتوموماب، پمیگاتینیب، راموسیروماب، رگورافنیب، سوتوراسیب، توکاتینیب و زیو-افلیبرسپت.

ایمنی‌درمانی

ایمنی‌درمانی به دستگاه ایمنی فرد کمک می‌کند با سرطان مقابله کند. پزشک ممکن است آزمایش نشانگر زیستی پیشنهاد دهد تا پیش‌بینی پاسخ به بعضی داروهای ایمنی‌درمانی آسان‌تر شود. از داروهای فهرست‌شده برای سرطان کولون، ایپیلیموماب، نیوولوماب و پمبرولیزوماب‌اند.

کارآزمایی‌ها، عوارض و مراقبت پیگیری

برای برخی افراد، شرکت در کارآزمایی بالینی ممکن است گزینه‌ای باشد. کارآزمایی درمانی روش‌های تازه یا شیوه‌های تازهٔ استفاده از درمان‌های موجود را می‌آزماید. پژوهش‌های مراقبت حمایتی و تسکینی راه‌های بهترکردن کیفیت زندگی را بررسی می‌کنند، به‌ویژه برای کسانی که از بیماری یا درمان عارضه دارند.

سامانهٔ جست‌وجوی NCI، کارآزمایی‌های مورد حمایت این مؤسسه را که در حال پذیرش‌اند بر اساس نوع سرطان، سن و محل نشان می‌دهد. کارآزمایی‌های سازمان‌های دیگر نیز در ClinicalTrials.gov یافت می‌شوند. منبع اصلی توضیحات بیشتری برای یافتن و پیوستن به کارآزمایی‌ها دارد.

درمان سرطان کولون می‌تواند عارضهٔ جانبی ایجاد کند. اطلاعات بیشتر دربارهٔ عوارض در راهنمای مربوط در منبع اصلی آمده است.

حین درمان، آزمایش‌ها و معاینه‌های پیگیری انجام می‌شوند. ممکن است برخی آزمایش‌های زمان تشخیص یا مرحله‌بندی تکرار شوند تا مشخص شود درمان چقدر مؤثر است. نتیجه‌ها می‌توانند در تصمیم به ادامه، تغییر یا توقف درمان نقش داشته باشند.

بعضی آزمایش‌ها پس از پایان درمان هم دوره‌ای تکرار می‌شوند تا تغییر وضعیت یا عود احتمالی مشخص شود. آزمایش خون CEA ممکن است برای کمک به بررسی بازگشت سرطان انجام شود؛ مقدار این ماده در خون در حضور سرطان می‌تواند افزایش پیدا کند.

درمان مرحلهٔ صفر

برای کارسینوم درجا ممکن است پولیپ‌برداری ساده، برداشت موضعی، یا اگر تومور برای برداشت موضعی بیش از حد بزرگ باشد، برداشتن بخشی از کولون و اتصال مجدد به کار رود.

درمان مراحل یک و دو

درمان سرطان کولون مرحلهٔ یک و دو ممکن است شامل برداشتن بخش درگیر و اتصال مجدد روده باشد.

درمان مرحلهٔ سه

درمان مرحلهٔ سه ممکن است شامل برداشتن بخش درگیر و اتصال مجدد باشد و پس از آن ممکن است شیمی‌درمانی داده شود.

درمان مرحلهٔ چهار یا سرطان عودکرده

درمان سرطان مرحلهٔ چهار، عود و متاستاز کبدی می‌تواند شامل گزینه‌های زیر باشد.

• برداشت موضعی تومور عودکرده، یا برداشتن بخش درگیر با یا بدون اتصال مجدد.
• جراحی بخش‌هایی از اندام‌های دیگر، مانند کبد، ریه یا تخمدان، که سرطان به آن‌ها رسیده یا در آن‌ها برگشته است.
• پرتودرمانی یا شیمی‌درمانیِ تسکینی برای کاهش علائم و بهترکردن کیفیت زندگی.
• شیمی‌درمانی با یا بدون درمان هدفمند، مانند بواسیزوماب، ستوکسیماب، فروکوئینتینیب، پانیتوموماب، راموسیروماب، رگورافنیب یا زیو-افلیبرسپت.
• درمان هدفمند با انکورافنیب و ستوکسیماب برای بیمارانی که تغییر مشخصی در ژن BRAF دارند.
• ایمنی‌درمانی با نیوولوماب یا پمبرولیزوماب، یا با ترکیب نیوولوماب و ایپیلیموماب.

روش‌های دیگر برای متاستاز کبدی

وقتی سرطان به کبد گسترش یافته است، بسته به امکان جراحی و وضعیت فرد، گزینه‌های زیر نیز ممکن است مطرح شوند.

• شیمی‌درمانی پیش از جراحی برای کوچک‌کردن تومور، پس از جراحی، یا هم پیش و هم پس از آن.
• تخریب با امواج رادیوفرکانسی یا جراحی انجمادی، برای بیمارانی که نمی‌توانند جراحی شوند.
• کموانبولیزاسیون شریان کبدی.
• پیوند کبد پس از شیمی‌درمانی در بیمارانی که متاستاز کبدی‌شان با جراحی قابل برداشت نیست.

تغذیه چیست؟

تغذیه یعنی آنچه می‌خورید و می‌نوشید و شیوه استفاده بدن از آن. تغذیه خوب برای سلامتی مهم است. رژیم سالم مجموعه‌ای از غذاها و نوشیدنی‌هاست که مواد مغذی مورد نیاز بدن، از جمله ویتامین‌ها، مواد معدنی، پروتئین‌ها، کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و آب را تأمین می‌کند.

تغذیه مناسب برای افراد مبتلا به سرطان ممکن است متفاوت باشد

افراد مبتلا به سرطان اغلب به رژیمی متفاوت با آنچه معمولاً سالم می‌دانیم نیاز دارند. برای بیشتر افراد، رژیم سالم غلات کامل، میوه و سبزی فراوان، مقدار متعادل پروتئین و مقدار کمی قند، الکل، نمک و چربی ناسالم دارد.

اما در سرطان ممکن است پروتئین و کالری بیشتری نیاز داشته باشید. برای تأمین آن، شاید به گوشت، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات، چربی‌ها و پروتئین‌های گیاهی بیشتری نسبت به کسی که سرطان ندارد نیاز باشد. پروتئین و کالری اضافی به حفظ توان مقابله با عوارض درمان، پیشگیری از سوءتغذیه و حفظ بهترین کیفیت زندگی ممکن کمک می‌کنند.

متخصص تغذیه دارای مجوز می‌تواند به دریافت مقدار مناسب پروتئین و کالری در طول درمان و پس از آن کمک کند و برای مدیریت رژیم غذایی با شما، خانواده و دیگر اعضای تیم درمان همکاری کند.

پیش از درمان برنامه غذایی آماده کنید

در طول درمان ممکن است خسته باشید یا حال خوبی نداشته باشید. خستگی می‌تواند خرید، آشپزی و غذاخوردن را سخت کند. برنامه‌ریزی وعده‌ها پیش از آغاز درمان، غذاخوردن را در این دوره آسان‌تر می‌کند.

برای آماده‌سازی وعده‌ها و میان‌وعده‌ها، این پیشنهادهای خرید را امتحان کنید.

• یخچال، کابینت و فریزر را با خوراکی‌های سالم، به‌ویژه خوراکی‌های پرپروتئین و پرکالری، پر کنید.
• خوراکی‌هایی تهیه کنید که کم به پخت نیاز دارند یا اصلاً نیاز ندارند، مانند غذاهای منجمد.
• خرید مواد غذایی را آنلاین انجام دهید و فهرست را برای سفارش دوباره ذخیره کنید.
• از فروشگاه‌های دارای امکان سفارش از خانه یا تحویل استفاده کنید.

آماده‌سازی غذا

• برای روزهایی که حالتان خوب نیست، میان‌وعده‌های آسان‌هضم مانند چوب‌شور و کراکر در دسترس بگذارید.
• غذا را از پیش بپزید و آن را در اندازه یک وعده منجمد کنید.

گرفتن کمک از دیگران

• از دوستان یا اعضای خانواده بخواهید در دوره درمان در خرید و آشپزی به شما کمک کنند.
• اگر کسی پیشنهاد کرد برایتان خرید کند، کمکش را بپذیرید.
• فهرست خریدی آماده کنید که بتوانید به دوستان و خانواده بدهید.

اثر درمان سرطان بر تغذیه

هم سرطان و هم درمان آن ممکن است بر چشایی، بویایی، اشتها، توانایی خوردن غذای کافی یا جذب مواد مغذی اثر بگذارند. این وضعیت می‌تواند به سوءتغذیه منجر شود.

مشکلات خوردن در برخی سرطان‌ها رایج‌تر است، از جمله سرطان‌هایی که مستقیماً دستگاه گوارش را درگیر می‌کنند، مانند سرطان سر و گردن، مری، معده، لوزالمعده، کبد یا کولون. بااین‌حال، عوارض درمان می‌توانند خوب غذاخوردن را برای فرد مبتلا به هر نوع سرطان دشوار کنند.

اگر سوءتغذیه در دوره درمان مدیریت نشود، ممکن است به کاشکسی سرطان بینجامد. این سندرم تحلیل‌برنده می‌تواند ضعف، کاهش وزن و از دست‌رفتن چربی و عضله ایجاد کند و حتی با وجود تغذیه خوب هم رخ دهد.

شیمی‌درمانی و مشکلات خوردن

شیمی‌درمانی با داروهایی رشد سلول‌های سرطانی را متوقف می‌کند، یا آن‌ها را از بین می‌برد یا جلوی تقسیمشان را می‌گیرد. این داروها ممکن است به سلول‌های سالمی که سریع رشد و تقسیم می‌شوند، مانند سلول‌های دهان و مجرای گوارش، نیز آسیب بزنند و عوارض زیر را ایجاد کنند.

شیمی‌درمانی ممکن است شمار گلبول‌های سفیدِ مقابله‌کننده با عفونت را کاهش دهد و خطر عفونت، از جمله بیماری ناشی از غذا، را بالا ببرد. شما و مراقبانتان باید روش آماده‌سازی ایمن غذا و پرهیز از غذاهای مستعد ایجاد عفونت را یاد بگیرید.

• بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ، یبوست یا اسهال.
• خشکی دهان، زخم دهان یا گلو، تغییر مزه غذا یا مشکل بلع.
• احساس سیری با مقدار کمی غذا یا سیری زودرس.

درمان هورمونی و مشکلات خوردن

درمان هورمونی ممکن است برای کند یا متوقف‌کردن سرطان‌های وابسته به هورمون، مانند سرطان پستان، تخمدان و پروستات، به کار رود. این درمان هورمون اضافه می‌کند، آن را مهار می‌کند یا از بدن حذف می‌کند. داروها می‌توانند افزایش وزن و عوارض دیگر ایجاد کنند.

• احتباس مایعات یا ورم، تهوع و استفراغ، افزایش قند خون و خستگی.

ایمنی‌درمانی و مشکلات خوردن

ایمنی‌درمانی از دستگاه ایمنی برای مقابله با سرطان استفاده می‌کند. عوارض آن در هر فرد متفاوت و به نوع دارو وابسته‌اند. خستگی ناشی از آن ممکن است اشتها را کم کند.

• تب، تهوع و استفراغ و اسهال از عوارض رایج مرتبط با تغذیه‌اند.

پرتودرمانی و مشکلات خوردن

پرتودرمانی سلول‌های سرطانی و سالم را در ناحیه تحت درمان از بین می‌برد. پرتودرمانی در هر بخش دستگاه گوارش می‌تواند عوارضی ایجاد کند که غذاخوردن را دشوار کنند. بیشتر این عوارض ۲ تا ۳ هفته بعد از شروع درمان ظاهر می‌شوند و چند هفته بعد از پایان آن برطرف می‌شوند. بعضی عوارض ماه‌ها یا سال‌ها می‌مانند. خستگی و در پی آن کم‌شدن اشتها نیز رایج است.

• تابش به مغز یا سر و گردن ممکن است باعث بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ، خشکی دهان یا غلیظ‌شدن بزاق، درد دهان و لثه، تغییر مزه غذا، دشواری یا درد هنگام بلع یا ناتوانی در بازکردن کامل دهان شود.
• تابش به قفسه سینه ممکن است باعث بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ، دشواری یا درد هنگام بلع، یا احساس خفگی و مشکلات تنفسی ناشی از تغییر در بخش بالایی مری شود.
• تابش به شکم، لگن یا راست‌روده ممکن است باعث تهوع و استفراغ، انسداد روده، التهاب کولون، اسهال و التهاب روده ناشی از پرتو شود.

پیوند سلول بنیادی و مشکلات خوردن

گیرندگان پیوند سلول بنیادی نیازهای تغذیه‌ای ویژه‌ای دارند. داروهای پیش از پیوند یا حین آن ممکن است باعث شوند نتوانید مانند معمول غذا بخورید یا آن را هضم کنید.

درمان پیش از پیوند شمار گلبول‌های سفید مقابله‌کننده با عفونت را کم می‌کند و خطر عفونت، از جمله عفونت ناشی از غذا، بالاست. آماده‌سازی ایمن غذا و پرهیز از خوراکی‌های پرخطر برای شما و مراقبانتان مهم است. پس از پیوند احتمال بیماری حاد یا مزمن پیوند علیه میزبان (GVHD) نیز وجود دارد. این عارضه ممکن است مجرای گوارش، پوست یا کبد را درگیر کند و توانایی خوردن یا جذب مواد مغذی را تغییر دهد.

• زخم دهان و گلو و اسهال از عوارض شایع‌اند.

جراحی و مشکلات خوردن

جراحی بخش رایجی از درمان سرطان است. برداشتن تمام یا بخشی از بعضی اندام‌ها ممکن است توانایی خوردن و هضم را تحت تأثیر قرار دهد. بدن پس از هر جراحی برای ترمیم زخم، مبارزه با عفونت و بهبودی به انرژی و مواد مغذی بیشتری نیاز دارد. سوءتغذیه پیش از جراحی می‌تواند ترمیم را دشوار کند.

• بی‌اشتهایی، دشواری جویدن یا بلع و سیری زودرس از عوارض رایج‌اند.

درمان هدفمند و مشکلات خوردن

درمان هدفمند پروتئین‌هایی را نشانه می‌گیرد که رشد، تقسیم و گسترش سلول‌های سرطانی را کنترل می‌کنند. ممکن است کار طبیعی دستگاه گوارش را مختل کند و مشکلات زیر را به وجود آورد.

تغییر مزه و خشکی یا درد دهان نیز ممکن است رخ دهد.

• یبوست، اسهال، تهوع و استفراغ یا درد شکم.

ایمنی غذا در طول درمان سرطان

بعضی درمان‌های سرطان دستگاه ایمنی را ضعیف می‌کنند و مقابله با عفونت‌ها، از جمله بیماری‌های ناشی از غذا، دشوارتر می‌شود. در نگهداری و آماده‌سازی غذا دقت کنید. مواد غذایی را در دمای ایمن نگه دارید، میوه و سبزی خام را خوب بشویید و برای آماده‌سازی گوشت و محصولات گیاهی از ابزار، ظرف و تخته برش جداگانه استفاده کنید.

غربالگری و ارزیابی تغذیه در طول درمان

اگر غذاخوردن و حفظ وزن دشوار باشد، پرستار، پزشک یا متخصص تغذیه دارای مجوز ممکن است پرسش‌هایی مطرح کند تا مشخص شود سوءتغذیه دارید یا در معرض خطر آن هستید.

• تغییر وزن، مقدار و نوع غذایی که می‌خورید.
• مشکلات غذاخوردن مثل تهوع یا استفراغ و توانایی راه‌رفتن یا انجام کارهای روزمره.

ارزیابی متخصص تغذیه

اگر در معرض تغذیه نامناسب یا سوءتغذیه باشید، پزشک شما را به متخصص تغذیه دارای مجوز ارجاع می‌دهد. او می‌تواند موارد زیر را بررسی کند و بر همین اساس برای بهبود غذاخوردن و حل مشکلات تغذیه‌ای با همکاری شما و خانواده برنامه بنویسد.

• سابقه غذا و رژیم و مصرف دارو.
• سابقه شخصی، پزشکی، خانوادگی و اجتماعی.
• قد، وزن و آزمایش‌ها.
• عوارض درمان و معاینه بالینی.

مدیریت مشکلات تغذیه‌ای ناشی از درمان

وقتی عوارض سرطان یا درمان آن خوردن عادی را مختل می‌کند، راه‌هایی برای دریافت مواد مغذی مورد نیاز وجود دارد.

بی‌اشتهایی، کاهش وزن و سیری زودرس

اگر اشتها یا وزن کم شده یا خیلی زود سیر می‌شوید، پیشنهادهای زیر ممکن است کمک کنند.

اگر مشکل خوردن و حفظ وزن ادامه دارد، با تیم درمان درباره روش‌های دیگر حمایت تغذیه‌ای مانند تغذیه با لوله یا تغذیه وریدی صحبت کنید. داروهای افزایش‌دهنده اشتها نیز ممکن است مطرح شوند.

• غذاهای پرپروتئین و پرکالری بخورید و اول بخش پرپروتئین وعده را بخورید. به غذا پروتئین و کالری بیشتری اضافه کنید.
• بیشتر مایعات را بین وعده‌ها بنوشید. چند جرعه همراه غذا اشکالی ندارد.
• اگر میل به غذای جامد ندارید، شیرموز یا شیرمخلوط، اسموتی، آب‌میوه یا سوپ بخورید. با مخلوط‌کن نوشیدنی پرکالری و پرپروتئین درست کنید.
• خوراکی‌هایی با بوی خوش بخورید و خوراکی‌ها و دستورهای تازه را امتحان کنید. مکمل‌های غذایی مانند Ensure یا Boost را هم می‌توان در نظر گرفت.
• روزانه پنج تا شش وعده کوچک یا میان‌وعده بخورید و بزرگ‌ترین وعده را وقتی بیشترین اشتها را دارید میل کنید، چه صبحانه، ناهار یا شام.
• مقدار کمی از غذاهای دلخواه را آماده و نگهداری کنید تا هنگام گرسنگی در دسترس باشند.
• فعالیت بدنی دلخواه و قابل‌ادامه‌ای پیدا کنید که به افزایش اشتها کمک کند.

تهوع و استفراغ

تهوع حالتی است که احساس ناراحتی معده و میل به بالا آوردن دارید. استفراغ همان بالا آوردن است. هر دو از عوارض رایج درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی‌اند. برخی داروها می‌توانند پیش از شروع یا شدت‌گرفتن علائم، از آن‌ها جلوگیری کنند یا علائم را تسکین دهند.

استفراغ ممکن است بدن را کم‌آب کند و مقدار زیادی الکترولیت از دست برود. الکترولیت‌ها مواد معدنی مانند پتاسیم، سدیم و کلسیم‌اند که به تعادل مایعات بدن و عملکرد قلب، اعصاب و عضلات کمک می‌کنند. با متخصص تغذیه درباره نوع و مقدار نوشیدنی مناسب برای پیشگیری از کم‌آبی صحبت کنید.

خشکی دهان

خشکی دهان یعنی بزاق کمتر از قبل است. این وضعیت ممکن است حرف‌زدن، جویدن و بلع را سخت کند و مزه غذا را تغییر دهد. شیمی‌درمانی و پرتودرمانی سر یا گردن می‌توانند به غدد بزاقی آسیب بزنند. ایمنی‌درمانی و برخی داروها هم ممکن است عامل باشند.

• غذا را با سس یا چاشنی مرطوب و خوراکی‌های آسان‌بلع انتخاب کنید.
• خوراکی یا نوشیدنی بسیار شیرین یا ترش، مانند لیموناد، ممکن است به تولید بزاق کمک کند.
• آدامس یا آب‌نبات سفت بدون قند، یخمک یا تکه یخ را امتحان کنید.
• در طول روز آب را جرعه‌جرعه بنوشید. راهنمای NCI نوشیدن ۸ فنجان یا بیشتر در روز را مطرح می‌کند، مگر اینکه تیم درمان محدودیت مایعات تعیین کرده باشد.
• برای پاک‌کردن بزاق خشک یا غلیظ، نوشیدنی گازدار را در دهان بچرخانید و بیرون بریزید. لب‌ها را با بالم مرطوب کنید و هر روز نخ دندان بکشید.
• درباره دهان‌شویه مخصوص خشکی دهان و بزاق مصنوعی یا محصول مشابه برای پوشاندن، محافظت و مرطوب‌کردن دهان و گلو از پزشک یا دندان‌پزشک بپرسید.
• از دخانیات، دود دست‌دوم، سیگار الکترونیکی، هر نوع نوشیدنی الکلی و خوراکی‌های آزاردهنده مثل تند، ترش، شور، سفت یا ترد پرهیز کنید.

زخم دهان

درمان سرطان می‌تواند به سلول‌های سریع‌الرشد دهان آسیب برساند. پرتودرمانی سر یا گردن، شیمی‌درمانی و ایمنی‌درمانی ممکن است باعث زخم‌های کوچک در دهان یا درد و حساسیت لثه شوند. مشکلات دندان و عفونت‌هایی مثل برفک هم می‌توانند دهان را دردناک کنند. دست‌کم دو هفته پیش از آغاز ایمنی‌درمانی، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی سر و گردن به دندان‌پزشک مراجعه کنید. دهان و لثه‌ها معمولاً پس از پایان درمان بهتر می‌شوند.

اگر در دهان زخم دارید

• غذای نرم و آسان‌جویدن انتخاب کنید. غذا را بپزید تا نرم شود، به تکه‌های کوچک ببرید یا در مخلوط‌کن یکدست کنید.
• برای آرام کردن و بی‌حس شدن دهان، تکه‌های کوچک یخ بمکید. غذای خنک یا هم‌دمای اتاق انتخاب کنید، چون غذای داغ ممکن است درد ایجاد کند.
• اگر می‌توانید بدون مشکل با نی بنوشید، نی مایع را از نقاط دردناک دهان عبور می‌دهد. قاشق کوچک‌تر کمک می‌کند لقمه‌های کوچک و آسان‌جویدن بردارید.
• هر روز دهان را برای زخم، لکه سفید یا ناحیه قرمز و متورم بررسی کنید.
• در منبع، شست‌وشوی دهان سه تا چهار بار در روز با مخلوط یک‌چهارم قاشق چای‌خوری جوش‌شیرین و یک‌هشتم قاشق چای‌خوری نمک در یک فنجان آب گرم پیشنهاد شده است.
• درباره داروی بی‌حس‌کننده دهان از پزشک بپرسید تا شاید غذا خوردن آسان‌تر شود.
• از مرکبات مثل پرتقال و لیمو، غذای تند، گوجه و کچاپ، غذای شور، سبزی خام و خوراکی تیز و ترد پرهیز کنید. از نوشیدنی یا دهان‌شویه حاوی الکل، دخانیات، سیگار الکترونیکی، خلال دندان و اشیای تیز هم استفاده نکنید.

گلودرد و دشواری بلع

شیمی‌درمانی و پرتودرمانی سر و گردن می‌توانند به سلول‌های سریع‌الرشد پوشش داخلی گلو آسیب بزنند. درد و التهاب مری ممکن است احساس وجود توده در گلو، سوزش سینه یا گلو و دشواری بلع ایجاد کنند. ممکن است خوردن دشوار شود و وزن کم کنید. احتمال این مشکلات به دوز پرتو، دریافت هم‌زمان شیمی‌درمانی و پرتودرمانی و مصرف دخانیات یا الکل در دوره درمان بستگی دارد.

• غذای نرم انتخاب کنید و آن را با سس، آب گوشت یا ماست مرطوب کنید. تا نرم شدن بپزید، کوچک خرد کنید یا در مخلوط‌کن یکدست کنید.
• به‌جای سه وعده بزرگ، روزی پنج یا شش وعده کوچک بخورید. خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های پرپروتئین و پرکالری انتخاب کنید.
• هنگام خوردن و نوشیدن صاف بنشینید و سرتان را کمی جلو بیاورید. دست‌کم ۳۰ دقیقه پس از غذا در حالت نشسته و صاف بمانید.
• از دخانیات و سیگار الکترونیکی و از خوراکی‌ها یا نوشیدنی‌های داغ، تند یا اسیدی مانند مرکبات، آناناس و گوجه پرهیز کنید. خوراکی تیز یا ترد و نوشیدنی الکلی یا گازدار هم می‌تواند گلو را تحریک کند.
• اگر نمی‌توانید به اندازه کافی غذا بخورید، درباره تغذیه با لوله با پزشک صحبت کنید.

تغییر چشایی و بویایی

درمان سرطان، مشکل دندان یا خود سرطان ممکن است چشایی یا بویایی را تغییر دهد. غذا گاهی کم‌مزه می‌شود یا خوراکی‌هایی مثل گوشت طعم تلخ یا فلزی پیدا می‌کنند. بویی که قبلاً خوشایند بود ممکن است دیگر چنین نباشد. راهی برای پیشگیری قطعی وجود ندارد، اما می‌توان با تغییرات کنار آمد و اغلب پس از پایان درمان بهتر می‌شوند.

وقتی غذا شور یا بیش از حد شیرین به نظر می‌رسد

• برای مزه شوری، از چاشنی کم‌سدیم یا بدون سدیم، سبزی معطر و ادویه به جای نمک استفاده کنید. میوه تازه یا خشکِ طبیعی شیرین انتخاب کنید. از غذاهای رستورانی و بیرون‌بر که اغلب نمک زیادی دارند پرهیز کنید. جوشاندن غذا از شوری آن کم می‌کند. کمی شکر یا عسل هم ممکن است کمک کند.
• برای شیرینی زیاد، سبزی بیشتری بخورید. آب‌میوه شیرین را با آب و یخ رقیق کنید. می‌توانید از مخلوط نصف آب و نصف آب‌میوه شروع کنید. خوراکی ترش مثل گریپ‌فروت یا کمی نمک، سرکه یا مرکبات می‌تواند شیرینی را کمتر کند. اگر تیم درمان به‌دلیل تداخل دارویی مصرف گریپ‌فروت را محدود کرده، همان دستور را رعایت کنید.

کم‌مزگی یا مزه نامعمول

• محصولات تازه و طعم‌های میوه‌ای، ترش یا شور را امتحان کنید.
• برای بهتر شدن مزه، گوشت را در یخچال با چاشنی مزه‌دار کنید و در صورت تمایل یک شب بگذارید بماند. سرکه، آب‌میوه تازه، پنیر، سس سالاد یا سس‌های دیگر را امتحان کنید.
• سبزی تازه یا خشک مثل ریحان، پونه کوهی، آویشن، رزماری، نعناع و مریم‌گلی و ادویه‌ای مانند پودر پیاز یا سیر، پاپریکا، زردچوبه، زنجبیل یا کاری را امتحان کنید.
• چاشنی‌هایی مثل مایونز، ترشی خردشده، کچاپ، خردل یا سالسا اضافه کنید. غذا را بیشتر بجوید تا تماس با گیرنده‌های چشایی طولانی‌تر شود.

مزه تلخ یا فلزی

• از قاشق و چنگال پلاستیکی، سیلیکونی، چوبی یا بامبو استفاده کنید. آدامس، خوشبوکننده دهان یا آب‌نبات بدون قند امتحان کنید.
• از غذاهای بسته‌بندی‌شده در ظرف فلزی مانند قوطی لوبیا، نوشیدن از ظرف فلزی و قاشق و چنگال فلزی پرهیز کنید. بسته‌بندی مقوایی، شیشه‌ای یا پلاستیکی را امتحان کنید.
• پروتئین گیاهی مثل توفو، مغزها یا لوبیا را امتحان کنید. اگر گوشت قرمز مزه فلزی دارد، مرغ، بوقلمون یا لبنیات را امتحان کنید. در کتاب‌های آشپزی گیاهی، چینی یا هندی دستورهای بدون گوشت و پرپروتئین پیدا می‌شود.
• نوشیدنی شیرین یا ترش مانند آب آلبالو، کرنبری، آناناس یا انگور، و میوه‌های تازه یا خشک مثل انبه، هلو، هندوانه، خرما یا انجیر را امتحان کنید. مقدار کمی شکر، عسل یا شربت افرا می‌تواند طعم را شیرین‌تر کند.

کنار آمدن با تغییر بو

• غذا را تا زمان خوردن پوشیده نگه دارید. از لیوان دردار و نی استفاده کنید.
• هنگام پخت هواکش آشپزخانه را روشن کنید یا اگر بو اذیتتان می‌کند، بیرون غذا بپزید. از بوهای تند مثل ماهی یا کلم بروکسل دوری کنید.
• غذاهایی که نیاز به پخت ندارند، مانند نوشیدنی پروتئینی، اسنک پروتئینی، اسموتی، غلات صبحانه با میوه و شیر، پودینگ، دسر لایه‌ای ماست یونانی یا ساندویچ را امتحان کنید.

اگر نمی‌توانید به‌اندازه کافی غذا بخورید، چه نوع حمایت تغذیه‌ای وجود دارد؟

گاهی با وجود تلاش فراوان، نمی‌توانید آن‌قدر غذا بخورید که توان بدنی‌تان حفظ شود. در این وضعیت، تغذیه از راه لوله ممکن است گزینه مناسبی باشد. اگر نتوانید غذای کافی بخورید یا هضم کنید، حمایت تغذیه‌ای به تأمین نیازهای بدن کمک می‌کند. برخورداری از تغذیه کافی احتمال ادامه درمان بدون وقفه پیش‌بینی‌نشده را بیشتر می‌کند.

اگر پزشک یا متخصص تغذیه تشخیص دهد که این حمایت به شما کمک می‌کند، درباره آن با شما صحبت خواهد کرد. دو نوع حمایت تغذیه‌ای وجود دارد: تغذیه روده‌ای و تغذیه وریدی.

تغذیه روده‌ای

در تغذیه روده‌ای، مواد مغذی به شکل مایع از لوله‌ای وارد معده یا روده باریک می‌شوند. دو نوع لوله تغذیه به کار می‌رود.

• لوله بینی‌معده‌ای از راه بینی و گلو به معده یا روده باریک هدایت می‌شود. این روش معمولاً وقتی به کار می‌رود که حمایت تغذیه‌ای فقط برای چند هفته لازم است.
• لوله گاستروستومی به معده و لوله ژژونوستومی به روده باریک وارد می‌شود. لوله از سوراخی در دیواره شکم عبور می‌کند. این روش‌ها معمولاً برای تغذیه روده‌ای طولانی‌مدت یا برای کسانی به کار می‌روند که نمی‌توانند از لوله‌ای که از بینی و گلو می‌گذرد استفاده کنند.

نوع محلول غذایی به نیازهای تغذیه‌ای شما بستگی دارد. برای افرادی که شرایطی مانند دیابت دارند یا نیازهای دیگری مانند رعایت ملاحظات دینی یا فرهنگی دارند، محلول‌های متناسب در دسترس است.

بعضی افراد هنگام تغذیه روده‌ای هنوز می‌توانند از راه دهان غذا بخورند. پیش از این کار از پزشکتان بپرسید که آیا برای شما بی‌خطر است.

تغذیه وریدی

تغذیه وریدی زمانی به کار می‌رود که نتوانید از راه دهان غذا بخورید یا از لوله تغذیه استفاده کنید. در این روش برای هضم غذا از معده یا روده استفاده نمی‌شود. مواد مغذی از طریق لوله باریکی به نام کاتتر که درون رگ قرار گرفته، مستقیم وارد خون می‌شوند. این مواد شامل پروتئین‌ها، چربی‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند.

مانند تغذیه روده‌ای، بعضی افراد در دوره تغذیه وریدی می‌توانند از راه دهان هم غذا بخورند. درباره بی‌خطر بودن آن برای خودتان از پزشک سؤال کنید.

کاتتر ممکن است در ورید قفسه سینه یا بازو قرار داده شود.

• کاتتر ورید مرکزی را جراح از زیر پوست به داخل ورید بزرگی در بالای قفسه سینه هدایت می‌کند. این کاتتر برای تغذیه وریدی طولانی‌مدت به کار می‌رود.
• کاتتر ورید محیطی را کارکنان آموزش‌دیده در یکی از وریدهای بازو قرار می‌دهند. این کاتتر معمولاً برای تغذیه وریدی کوتاه‌مدت یا زمانی که کاتتر ورید مرکزی ندارید، به کار می‌رود.

محل ورود کاتتر به بدن مرتب بررسی می‌شود تا اگر نشانه‌ای از عفونت یا خون‌ریزی وجود داشت، شناسایی شود.

مراقبت تغذیه‌ای در پایان زندگی

اگر به پایان زندگی نزدیک می‌شوید، هدف مراقبت رسیدن به بهترین کیفیت زندگی ممکن و مهار علائم آزاردهنده است. هدف‌های تغذیه‌ای بر اساس شرایط و خواسته‌های شما تعیین می‌شوند. علائم شایع در این دوره ممکن است شامل موارد زیر باشند.

• بی‌اشتهایی.
• خشکی دهان.
• مشکل بلع.
• تهوع و استفراغ.

در این مرحله، تمرکز مراقبت بر تسکین علائم است و مقدار مواد مغذی در اولویت دوم قرار می‌گیرد.

تصمیم‌گیری شما و خانواده درباره غذا و مایعات در پایان زندگی

افراد در پایان زندگی اغلب گرسنگی کمی احساس می‌کنند و ممکن است فقط مقدار کمی غذا بخواهند. چند جرعه آب، تکه‌های یخ یا مراقبت از دهان می‌تواند تشنگی را کمتر کند. فرد را به خوردن یا نوشیدن وادار نکنید، چون ممکن است موجب ناراحتی یا خفگی شود.

شما و نزدیکانتان حق دارید آگاهانه تصمیم بگیرید. ترجیحات دینی و فرهنگی ممکن است در این تصمیم نقش داشته باشند. تیم مراقبت و متخصص تغذیه می‌توانند درباره نیازهای تغذیه‌ای و فواید و خطرهای تغذیه با لوله یا تغذیه وریدی در پایان زندگی توضیح دهند.

فواید احتمالی حمایت تغذیه‌ای

در افرادی که انتظار می‌رود بیش از یک ماه زنده بمانند، فواید احتمالی حمایت تغذیه‌ای شامل این موارد است.

• بهبود کیفیت زندگی.
• کاهش خطر مرگ ناشی از سوءتغذیه.
• مشکلات جسمی و روانی کمتر.

خطرهای حمایت تغذیه‌ای در پایان زندگی

• خطر سپسیس، عارضه‌ای جدی ناشی از عفونت، از جمله عفونت خون یا بافت در تغذیه وریدی.
• ورود ناخواسته غذا یا مایع به ریه، که به آن آسپیراسیون می‌گویند، در تغذیه روده‌ای.
• زخم و آسیب پوست در محل ورود لوله تغذیه روده‌ای.
• اسهال با تغذیه روده‌ای یا وریدی.
• مشکلات ناشی از افزایش بیش از حد مایعات در خون با تغذیه روده‌ای یا وریدی.

مؤسسه ملی سرطان آمریکا مطلب جداگانه‌ای درباره حمایت تغذیه‌ای و آنچه می‌توان در واپسین روزهای زندگی انتظار داشت ارائه کرده است.

یک برگهٔ کوتاه از مسیر پرونده

تاریخ آغاز علائم، نخستین آزمایش یا کولونوسکوپی، تاریخ نمونه‌برداری و هر جراحی یا درمان را در چند خط بنویسید. کنار هر مورد نام مرکز و نتیجهٔ کوتاه را یادداشت کنید. اگر یک نتیجه هنوز آماده نیست، آن را به عنوان «در انتظار» مشخص کنید.

در همان برگه، مهم‌ترین نگرانی فعلی را هم بنویسید. اگر تصمیم پزشکی مشخصی مطرح است، مانند زمان جراحی یا ترتیب درمان، آن را در ابتدای جلسه بیان کنید تا در شلوغی گفت‌وگو گم نشود.

چه چیزهایی را همراه ببریم؟

نسخه‌های کاغذی یا دیجیتال را بر اساس تاریخ مرتب کنید. از مرکز بپرسید تصاویر باید روی لوح، در قالب فایل اصلی یا از مسیر دیگری ارائه شوند. انتقال نمونهٔ پاتولوژی، لام یا بلوک را فقط با هماهنگی دو مرکز انجام دهید. پرونده را در کانال عمومی یا نشانی تأییدنشده نفرستید.

• گزارش کولونوسکوپی و پاتولوژی، و در صورت انجام، گزارش عمل و خلاصهٔ ترخیص.
• گزارش و فایل تصویربرداری، آزمایش‌های اخیر و نتیجهٔ نشانگرهای تومور، اگر قبلاً انجام شده‌اند.
• فهرست داروها با مقدار مصرف، مکمل‌ها، حساسیت‌ها و بیماری‌ها یا درمان‌های مهم قبلی.

جلسه را با سؤال‌های تصمیم‌ساز شروع کنید

هنگام توضیح پزشک، واژه‌ای را که نمی‌شناسید یادداشت کنید و بخواهید آن را با زبان ساده توضیح دهد. اگر همراه دارید، از او بخواهید مسئول ثبت تاریخ‌ها و قدم‌های بعد باشد. برای ضبط گفت‌وگو ابتدا اجازه بگیرید.

• تومور در کولون است یا راست‌روده؟ کدام بخش گزارش این را نشان می‌دهد؟
• مرحله مشخص شده یا برای تکمیل آن آزمایش دیگری لازم است؟
• چرا این ترتیب درمان پیشنهاد شده است و چه گزینه‌هایی برای مقایسه دارم؟
• کدام نتیجه یا عارضه ممکن است مسیر درمان را تغییر دهد؟

پایان ویزیت، سه مورد را قطعی کنید

نام مسئول قدم بعد، موعد تقریبی آن و راه تماس در صورت سؤال یا بروز علائم را مشخص کنید. برنامه را با کلمات خود برای پزشک بازگو کنید تا اگر چیزی را اشتباه فهمیده‌اید همان‌جا روشن شود.

اگر نظر دوم می‌خواهید، بپرسید چه مدارکی لازم است و چه بازه‌ای برای گرفتن آن با زمان‌بندی درمان سازگار است. در صورت تغییر دارو یا دستور آمادگی آزمایش، نسخهٔ کتبی بگیرید و دستورهای متفاوت را قبل از اجرا با تیم درمان هماهنگ کنید.

برای همراه و پیگیری پس از جلسه

همراه می‌تواند یادداشت بردارد، نسخهٔ مدارک را کنترل کند و برای رفت‌وآمد کمک کند. تصمیم دربارهٔ میزان اشتراک اطلاعات با خود بیمار است. بعد از جلسه، فهرست کارها را به دو بخش «نیاز به اقدام» و «در انتظار نتیجه» تقسیم کنید.

این چک‌لیست راهنمای اداری و گفت‌وگوست. برای علائم شدید یا بدترشونده منتظر جلسهٔ برنامه‌ریزی‌شده نمانید و از مسیر فوریِ اعلام‌شده توسط تیم درمان استفاده کنید.