فهرست بخشهای مقاله
اطلاعات کلی درباره سرطان سلول کلیوی
نکات اصلی
- سرطان سلول کلیوی نوعی سرطان است که در لولهچههای کلیه شکل میگیرد.
- مصرف دخانیات و مصرف نادرست بعضی مسکنها میتوانند بر خطر ابتلا اثر بگذارند.
- خون در ادرار و توده شکمی از نشانهها هستند.
- برای تشخیص، آزمایشها و بررسیهای شکم و کلیه انجام میشود.
- پس از تشخیص، آزمایشهایی انجام میشود تا مشخص شود سلولهای سرطانی در کلیه یا بخشهای دیگر بدن گسترش یافتهاند یا نه.
- برخی عوامل بر پیشآگهی و گزینههای درمان اثر دارند.
سرطان سلول کلیوی در لولهچههای کلیه آغاز میشود
در سرطان سلول کلیوی که به آن آدنوکارسینوم سلول کلیوی نیز گفته میشود، سلولهای سرطانی در پوشش لولهچههای بسیار کوچک کلیه پیدا میشوند. این بیماری شایعترین نوع سرطان کلیه در بزرگسالان است. دو کلیه، یکی در هر طرف ستون فقرات و بالای کمر قرار دارند. لولهچههای ریز، خون را تصفیه میکنند، مواد زائد را جدا میکنند و ادرار میسازند. ادرار از هر کلیه در لولهای به نام حالب به مثانه میرسد.
مثانه ادرار را نگه میدارد تا از مجرای ادرار بگذرد و از بدن خارج شود.
سرطانی که در حالب یا لگنچه، یعنی بخش جمعکننده ادرار و هدایتکننده آن به حالب، شروع میشود با سرطان سلول کلیوی فرق دارد. مؤسسه ملی سرطان آمریکا برای سرطان سلول انتقالی لگنچه و حالب مطلب جداگانهای دارد.
تأثیر دخانیات و مصرف نادرست مسکن بر خطر ابتلا
سرطان سلول کلیوی در پی تغییراتی در شیوه کار سلولهای کلیه رخ میدهد، بهویژه در نحوه رشد و تقسیم آنها. بسیاری از عوامل خطر مستقیماً سرطان ایجاد نمیکنند، اما ممکن است احتمال آسیب به DNA سلول را افزایش دهند. چنین آسیبی میتواند به سرطان سلول کلیوی بینجامد.
عامل خطر هر چیزی است که احتمال ابتلا به یک بیماری را بیشتر میکند. بعضی عوامل، مانند مصرف دخانیات، قابل تغییرند. عواملی مثل ژنتیک، افزایش سن و سابقه خانوادگی را نمیتوان تغییر داد. شناخت عوامل خطر به شما کمک میکند تغییراتی انجام دهید که ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهند.
- مصرف دخانیات.
- مصرف نادرست و طولانیمدت برخی داروهای مسکن، از جمله مسکنهای بدون نسخه.
- اضافهوزن.
- فشار خون بالا.
- سابقه خانوادگی سرطان سلول کلیوی.
- بعضی بیماریهای ژنتیکی، مانند فون هیپل–لیندو یا سرطان پاپیلاری ارثی کلیه.
مصرف دخانیات از علل اصلی سرطان و مرگ ناشی از آن است. منابع مؤسسه ملی سرطان درباره دخانیات شامل راهنمای ترک نیز میشوند.
داشتن یک یا چند عامل خطر به این معنا نیست که حتماً به سرطان سلول کلیوی مبتلا میشوید. بسیاری از افراد با عامل خطر هرگز مبتلا نمیشوند و بعضی افراد بدون عامل خطر شناختهشده به بیماری مبتلا میشوند. اگر نگران خطر ابتلا هستید، با پزشک صحبت کنید.
نشانهها و علائم
خون در ادرار، توده در شکم و سایر نشانهها ممکن است در این سرطان یا به علت مشکلات دیگری ایجاد شوند. بیماری در مراحل نخست ممکن است هیچ نشانهای نداشته باشد. با رشد تومور علائم میتوانند ظاهر شوند. در صورت داشتن موارد زیر با پزشک مشورت کنید.
- خون در ادرار.
- تودهای در شکم.
- درد مداوم پهلو.
- کاهش اشتها.
- کاهش وزن بدون علت شناختهشده.
- کمخونی.
آزمایشهای تشخیص
پزشک علاوه بر سؤال درباره سابقه سلامت شخصی و خانوادگی و معاینه بدن، ممکن است آزمایشها و اقدامات زیر را انجام دهد.
- سونوگرافی با امواج صوتی پرانرژی انجام میشود. امواج از اندامها و بافتهای داخلی بازمیگردند و بازتاب آنها تصویری به نام سونوگرام میسازد.
- آزمایش شیمی خون مقدار موادی را که اندامها و بافتها وارد خون میکنند، در یک نمونه اندازه میگیرد. مقدار بالاتر یا پایینتر از معمول گاهی نشانه بیماری است.
- آزمایش ادرار، رنگ و محتویات ادرار از جمله قند، پروتئین و گلبولهای قرمز و سفید را بررسی میکند.
- سیتیاسکن با دستگاه اشعه ایکس متصل به رایانه، از زاویههای مختلف تصویرهایی دقیق از بخشهایی مثل شکم و لگن میگیرد و از آنها نمای سهبعدی میسازد. برای واضحتر شدن تصویر اندامها یا بافتها، ممکن است ماده حاجب تزریق یا خورده شود.
- امآرآی از آهنربا، امواج رادیویی و رایانه برای گرفتن تصویرهای دقیق از داخل بدن استفاده میکند. این روش تصویربرداری تشدید مغناطیسی نام دارد.
- در نمونهبرداری، سلول یا بافت برداشته میشود تا آسیبشناس زیر میکروسکوپ آن را از نظر نشانههای سرطان بررسی کند. برای نمونهبرداری از توده کلیه، سوزن باریکی وارد تومور میشود و بافتی برداشته میشود. اگر تصویربرداری اطلاعات کافی برای تشخیص بدهد، ممکن است نمونهبرداری لازم نباشد.
بررسی گسترش بیماری پس از تشخیص
به فرایندی که مشخص میکند سرطان درون کلیه یا به بخشهای دیگر بدن گسترش یافته است یا نه، مرحلهبندی میگویند. اطلاعات این بررسی مرحله بیماری را تعیین میکند و برای برنامهریزی درمان لازم است.
برخی آزمایشهای تصویربرداری، مانند سیتیاسکن و امآرآی، برای مرحلهبندی نیز به کار میروند. بررسیهای دیگر میتوانند شامل این موارد باشند.
- عکس قفسه سینه با اشعه ایکس. این پرتوها از بدن عبور میکنند و تصویری از اندامها و استخوانهای قفسه سینه میسازند.
- اسکن استخوان. برای یافتن سلولهایی که بهسرعت تقسیم میشوند، مانند سلولهای سرطانی، مقدار بسیار کمی ماده رادیواکتیو در رگ تزریق میشود. این ماده با جریان خون به استخوانها میرود، در ناحیه درگیر جمع میشود و دستگاه اسکن آن را تشخیص میدهد.
گرفتن نظر دوم
برای اطمینان از تشخیص و برنامه درمان، ممکن است نظر پزشک دیگری را بخواهید. نتایج آزمایشها و گزارشها را از پزشک اول بگیرید تا در اختیار پزشک دوم بگذارید. پزشک دوم گزارش آسیبشناسی، لامها و تصاویر را مرور میکند. ممکن است با نظر اول موافق باشد، تغییر یا روش درمانی دیگری پیشنهاد کند، یا اطلاعات بیشتری درباره سرطان به شما بدهد.
مؤسسه ملی سرطان آمریکا راهنمای پیدا کردن مرکز درمان و سؤالهای پیشنهادی برای ویزیت دارد. خدمات اطلاعات سرطان این مؤسسه در آمریکا از طریق گفتوگوی آنلاین، ایمیل یا تلفن به انگلیسی و اسپانیایی درباره یافتن پزشک و بیمارستان و گرفتن نظر دوم راهنمایی میکند.
چه عواملی بر پیشآگهی و درمان اثر میگذارند؟
پیشآگهی، یعنی احتمال بهبود، و انتخابهای درمان به این عوامل بستگی دارند.
- مرحله بیماری.
- سن و وضعیت کلی سلامت.
مرحلههای سرطان سلول کلیوی
سرطان سلول کلیوی در چهار مرحله ۱ تا ۴ دستهبندی میشود و حتی ممکن است سالها پس از نخستین درمان برگردد. مرحله وسعت سرطان در بدن را توصیف میکند؛ از جمله اندازه تومور، اینکه گسترش یافته است یا نه، و اگر گسترش یافته، تا چه اندازه از محل آغاز خود دور شده است.
چند نظام برای مرحلهبندی سرطان وجود دارد. در سرطان سلول کلیوی معمولاً از نظام TNM استفاده میشود که ممکن است در گزارش آسیبشناسی آمده باشد. بر اساس نتیجه TNM، یکی از مراحل I، II، III یا IV، معادل ۱، ۲، ۳ یا ۴، تعیین میشود. پزشک ممکن است بیماری شما را با یکی از همین شمارهها توضیح دهد.
مرحله یک
تومور ۷ سانتیمتر یا کوچکتر است و فقط در کلیه دیده میشود.
مرحله دو
تومور بزرگتر از ۷ سانتیمتر است و فقط در کلیه دیده میشود.
مرحله سه
در مرحله سه یکی از وضعیتهای زیر دیده میشود.
- تومور کلیه ممکن است هر اندازهای داشته باشد و سرطان به غدد لنفاوی نزدیک رسیده است.
- سرطان به رگهای خونی درون یا نزدیک کلیه، مانند سیاهرگ کلیه یا ورید اجوف، به چربی اطراف ساختارهای جمعکننده ادرار در کلیه یا به لایه چربی اطراف کلیه رسیده است. ممکن است غدد لنفاوی نزدیک را نیز درگیر کرده باشد.
مرحله چهار
در مرحله چهار یکی از وضعیتهای زیر دیده میشود.
- سرطان از لایه چربی اطراف کلیه گذشته است و ممکن است به غده فوقکلیوی بالای کلیه درگیر یا غدد لنفاوی نزدیک رسیده باشد.
- سرطان به بخشهای دیگر بدن، مانند استخوان، کبد، ریه، مغز، غدد فوقکلیوی یا غدد لنفاوی دوردست گسترش یافته است.
در بیماری متاستاتیک، سلولهای سرطانی از راه دستگاه لنفاوی یا خون میروند و در بخش دیگری از بدن تومور میسازند. نوع تومور تازه همان نوع تومور اولیه است. اگر سرطان سلول کلیوی به کبد گسترش یابد، سلولهای سرطانیِ دیدهشده در کبد از نوع سرطان سلول کلیویاند. به این وضعیت سرطان سلول کلیوی متاستاتیک میگویند. در مرحله چهار، وجود یا نبود گسترش دوردست از گزارش مرحلهبندی مشخص میشود.
بازگشت سرطان پس از درمان
سرطان عودکرده به سرطانی میگویند که بعد از درمان دوباره ظاهر شود. سرطان سلول کلیوی میتواند در کلیه یا در جای دیگری از بدن برگردد، حتی سالها بعد. آزمایشها به پیدا کردن محل عود کمک میکنند. نوع درمان به جایی که سرطان در آن برگشته بستگی دارد.
مرور گزینههای درمان سرطان سلول کلیوی
روشهای گوناگونی برای درمان سرطان سلول کلیوی وجود دارد؛ از جمله جراحی، پرتودرمانی، ایمنیدرمانی و درمان هدفمند. روشهای تازه در کارآزماییهای بالینی بررسی میشوند. درمان ممکن است عوارضی داشته باشد و پس از آن نیز ممکن است پیگیری لازم باشد.
شما و تیم درمان با هم درباره برنامهای تصمیم میگیرید که ممکن است بیش از یک روش را در بر بگیرد. در تصمیمگیری مرحله سرطان، سلامت عمومی و ترجیحهای شما در نظر گرفته میشوند. برنامه شامل اطلاعاتی درباره سرطان، هدف درمان، گزینهها، عوارض احتمالی و مدت مورد انتظار درمان خواهد بود.
پیش از آغاز، درباره روند درمان با تیم صحبت کنید. بپرسید برای شروع چه کارهایی لازم است، ممکن است در طول درمان چه احساسی داشته باشید و به چه کمکی نیاز خواهید داشت. مؤسسه ملی سرطان آمریکا فهرستی از پرسشهای پیشنهادی درباره درمان دارد.
جراحی
برای درمان سرطان سلول کلیوی اغلب بخشی از کلیه یا تمام آن برداشته میشود. روشهای جراحی زیر ممکن است به کار روند.
- نفرکتومی جزئی: تومور و مقداری از بافت اطراف آن برداشته میشود. اگر کلیه دیگر آسیب دیده یا قبلاً برداشته شده باشد، ممکن است برای حفظ عملکرد کلیه از این روش استفاده شود.
- نفرکتومی ساده: فقط کلیه برداشته میشود.
- نفرکتومی رادیکال: در شرح مؤسسه ملی سرطان، این جراحی شامل برداشتن کلیه، غده فوقکلیوی، بافتهای اطراف و معمولاً غدد لنفاوی نزدیک است. وسعت دقیق عمل را تیم جراحی بر اساس پرونده تعیین میکند.
انسان میتواند با بخشی از یک کلیه سالم زندگی کند. اگر هر دو کلیه برداشته شوند یا کار نکنند، فرد به دیالیز، یعنی پاکسازی خون با دستگاهی بیرون از بدن، یا پیوند کلیه سالم از اهداکننده نیاز دارد. در صورتی که بیماری فقط در کلیه بوده و کلیه اهدایی مناسب پیدا شود، ممکن است پیوند انجام شود. اگر بیمار برای کلیه اهدایی منتظر بماند، در این فاصله مراقبت لازم را دریافت میکند.
پس از برداشتن همه بخشهای قابل مشاهده سرطان، در بعضی شرایط ممکن است پرتودرمانی برای از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده مطرح شود. به درمانی که بعد از جراحی برای کاهش احتمال عود داده میشود «درمان کمکی» میگویند. اگر برداشتن سرطان با جراحی ممکن نباشد، روشهای دیگری ممکن است به کار روند.
- آمبولیزاسیون شریانی ممکن است تومور را کوچکتر کند. با برشی کوچک، لوله باریکی به نام کاتتر وارد رگ اصلیِ خونرسان به کلیه میشود. تکههای کوچک اسفنج ژلاتینی ویژه از راه کاتتر به رگ تزریق میشوند تا جریان خون کلیه را مسدود کنند و اکسیژن و مواد موردنیاز برای رشد به سلولهای سرطانی نرسد.
- در سرماجراحی یا کرایوتراپی، ابزاری با سرد و منجمد کردن بافت غیرطبیعی آن را تخریب میکند.
- در تخریب حرارتی از گرما برای از بین بردن بافت غیرطبیعی استفاده میشود.
پرتودرمانی
پرتودرمانی با پرتو ایکس پرانرژی یا انواع دیگر پرتو، سلولهای سرطانی را از بین میبرد یا رشدشان را متوقف میکند. در پرتودرمانی خارجی، دستگاه بیرون بدن پرتو را به ناحیه درگیر میتاباند. از آن میتوان برای درمان سرطان سلول کلیوی و همچنین برای تسکین علائم و بهبود کیفیت زندگی استفاده کرد.
در بعضی موارد میتوان از روش بسیار دقیقی به نام پرتودرمانی استریوتاکتیک تخریبی بدن، یا رادیوجراحی استریوتاکتیک، استفاده کرد. در مؤسسه ملی سرطان آمریکا درباره پرتودرمانی خارجی و عوارض آن توضیحات جداگانهای وجود دارد.
ایمنیدرمانی
ایمنیدرمانی به دستگاه ایمنی فرد کمک میکند با سرطان مقابله کند. پزشک ممکن است برای برآورد احتمال پاسخ به بعضی داروها آزمایش نشانگر زیستی پیشنهاد کند. برخی از داروهای ایمنیدرمانی که در سرطان سلول کلیوی به کار میروند، عبارتاند از:
- آولوماب
- اینترفرون
- اینترلوکین ۲
- ایپیلیموماب
- نیولوماب
- نیولوماب همراه با هیالورونیداز
- پمبرولیزوماب
درمان هدفمند
درمان هدفمند با دارو یا مواد دیگر سلولهای سرطانی مشخصی را شناسایی و هدفگیری میکند. پزشک ممکن است آزمایش نشانگر زیستی پیشنهاد کند تا احتمال پاسخ به برخی از این داروها روشنتر شود. داروهای هدفمند مورد استفاده در سرطان سلول کلیوی عبارتاند از:
- آکسیتینیب
- بواسیزوماب
- کابوزانتینیب
- اورولیموس
- لنواتینیب
- پازوپانیب
- سورافنیب
- سونیتینیب
- تمسیرولیموس
- تیووزانیب
کارآزماییهای بالینی
شرکت در کارآزمایی بالینی ممکن است برای بعضی افراد گزینهای قابل بررسی باشد. انواع متفاوتی از کارآزمایی وجود دارد. برای مثال، پژوهش درمانی روش تازهای را میآزماید یا کاربرد تازهای از درمان موجود را بررسی میکند. پژوهش مراقبت حمایتی یا تسکینی، بهویژه برای کسانی که با عوارض سرطان یا درمان درگیرند، به دنبال راهی برای بهبود کیفیت زندگی است.
پایگاه کارآزماییهای بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا، مطالعههایی را که این مؤسسه پشتیبانی میکند و شرکتکننده میپذیرند نشان میدهد و فیلتر نوع سرطان، سن و محل اجرا دارد. کارآزماییهای تحت حمایت سازمانهای دیگر را میتوان در ClinicalTrials.gov جستوجو کرد. این مؤسسه برای بیماران و مراقبان درباره پیدا کردن و پیوستن به مطالعه نیز راهنما دارد.
عوارض درمان
درمان سرطان سلول کلیوی ممکن است عارضه ایجاد کند. برای اطلاعات درباره عوارض روشهای مختلف، راهنمای عوارض درمان سرطان مؤسسه ملی سرطان آمریکا را ببینید.
مراقبت و بررسیهای پیگیری
در دوره درمان، آزمایشها و ویزیتهای پیگیری خواهید داشت. بعضی بررسیهایی که برای تشخیص یا مرحلهبندی انجام شدهاند، ممکن است تکرار شوند تا مشخص شود درمان چقدر مؤثر بوده است. گاهی بر اساس این نتایج درباره ادامه، تغییر یا توقف درمان تصمیم میگیرند.
بعضی بررسیها هر از چند گاهی پس از پایان درمان نیز تکرار میشوند. نتیجه آنها میتواند نشان دهد که وضعیت تغییر کرده یا سرطان برگشته است.
در متن مؤسسه ملی سرطان به آزمایش خون آنتیژن کارسینوامبریونیک (CEA) نیز بهعنوان یکی از بررسیهای احتمالی اشاره شده است. در راهنمای پیگیری انجمن اورولوژی اروپا، برنامه معمول با توجه به خطر عود، بر تصویربرداری و ارزیابی عملکرد کلیه تمرکز دارد. برنامه پیگیری هر فرد را تیم درمان تعیین میکند.
درمان مرحله یک
درمان اصلی در مرحله یک جراحی است. روشهای زیر ممکن است به کار روند.
- نفرکتومی جزئی
- نفرکتومی ساده
- نفرکتومی رادیکال
اگر جراحی گزینه مناسبی نباشد، ممکن است از روشهای زیر استفاده شود.
- سرمادرمانی.
- تخریب حرارتی.
- پرتودرمانی استریوتاکتیک تخریبی بدن، نوعی پرتودرمانی خارجی.
اگر هیچیک از این روشها ممکن نباشد، درمان تسکینی برای کم کردن علائم میتواند شامل گزینههای زیر باشد.
- پرتودرمانی خارجی.
- آمبولیزاسیون شریانی.
درباره این روشها در بخش مرور گزینههای درمان بیشتر بخوانید. در پایگاه کارآزمایی بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا میتوانید مطالعههای در حال پذیرش را بر اساس نوع سرطان، سن و محل انجام پیدا کنید. این مؤسسه راهنمای عمومی کارآزماییهای بالینی نیز دارد.
درمان مرحله دو
درمان در مرحله دو ممکن است شامل این گزینهها باشد.
- نفرکتومی جزئی
- نفرکتومی رادیکال
- نفرکتومی رادیکال و سپس پمبرولیزوماب، اگر خطر عود سرطان زیاد باشد.
- برداشتن کلیه پیش یا پس از پرتودرمانی خارجی.
- پرتودرمانی خارجی یا آمبولیزاسیون شریانی برای تسکین علائم، اگر جراحی ممکن نباشد.
درباره این روشها در بخش مرور گزینههای درمان بیشتر بخوانید. در پایگاه کارآزمایی بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا میتوانید مطالعههای در حال پذیرش را بر اساس نوع سرطان، سن و محل انجام پیدا کنید. این مؤسسه راهنمای عمومی کارآزماییهای بالینی نیز دارد.
درمان مرحله سه
درمان در مرحله سه ممکن است شامل این گزینهها باشد.
- نفرکتومی رادیکال
- آمبولیزاسیون شریانی برای کاهش خونریزی حین عمل و سپس نفرکتومی رادیکال.
- نفرکتومی رادیکال و سپس پمبرولیزوماب یا سونیتینیب.
- پرتودرمانی خارجی یا آمبولیزاسیون شریانی برای تسکین علائم و بهبود کیفیت زندگی.
- پرتودرمانی خارجی پیش یا پس از نفرکتومی رادیکال، برای بعضی افراد دارای تومور گستردهتر.
درباره این روشها در بخش مرور گزینههای درمان بیشتر بخوانید. در پایگاه کارآزمایی بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا میتوانید مطالعههای در حال پذیرش را بر اساس نوع سرطان، سن و محل انجام پیدا کنید. این مؤسسه راهنمای عمومی کارآزماییهای بالینی نیز دارد.
درمان مرحله چهار و سرطان عودکرده
خط اول درمان
درمان خط اول سرطان سلول کلیوی مرحله چهار ممکن است شامل این گزینهها باشد.
- ایپیلیموماب همراه با نیولوماب
- پمبرولیزوماب همراه با آکسیتینیب
- پمبرولیزوماب همراه با لنواتینیب
- نیولوماب همراه با کابوزانتینیب
- نفرکتومی رادیکال
- نفرکتومی برای کاهش اندازه توده در افرادی که انواع خاصی از تومور با ویژگیهای مطلوبتر دارند.
- کابوزانتینیب
- آولوماب همراه با آکسیتینیب
- سونیتینیب
- پازوپانیب
- سورافنیب
- تمسیرولیموس
- بواسیزوماب با یا بدون اینترفرون.
- اینترفرون
- اینترلوکین ۲
- پرتودرمانی تسکینی
خط دوم درمان
درمان خط دوم ممکن است شامل این گزینهها باشد.
- نیولوماب، برای افرادی که قبلاً سونیتینیب، پازوپانیب، سورافنیب یا آکسیتینیب را بهتنهایی یا در ترکیب دریافت کردهاند.
- لنواتینیب همراه با اورولیموس، برای افرادی که قبلاً سونیتینیب، پازوپانیب، کابوزانتینیب، آکسیتینیب یا سورافنیب دریافت کردهاند.
- کابوزانتینیب، برای افرادی که قبلاً سونیتینیب، پازوپانیب، سورافنیب یا آکسیتینیب دریافت کردهاند.
- آکسیتینیب
- اورولیموس، برای افرادی که قبلاً سونیتینیب یا سورافنیب یا هر دو را دریافت کردهاند.
- سورافنیب
- پرتودرمانی تسکینی
خط سوم و چهارم درمان
درمان خط سوم و چهارم ممکن است شامل این گزینهها باشد.
- تیووزانیب، برای افرادی که دستکم دو نوع درمان سراسری دیگر دریافت کردهاند.
- هر یک از درمانهای ذکرشده در خط اول یا دوم.
درباره این روشها در بخش مرور گزینههای درمان بیشتر بخوانید. در پایگاه کارآزمایی بالینی مؤسسه ملی سرطان آمریکا میتوانید مطالعههای در حال پذیرش را بر اساس نوع سرطان، سن و محل انجام پیدا کنید. این مؤسسه راهنمای عمومی کارآزماییهای بالینی نیز دارد.