سرطان پروستات

اطلاعات کلی درباره سرطان پروستات

نکات اصلی

• سرطان پروستات در بافت پروستات شکل می‌گیرد.
• جریان ضعیف ادرار یا تکرر ادرار از نشانه‌های آن است.
• برای تشخیص از بررسی پروستات و آزمایش خون استفاده می‌شود.
• نمونه‌برداری برای تشخیص و تعیین درجه سرطان (امتیاز گلیسون) انجام می‌شود.
• عوامل مشخصی بر پیش‌آگهی و گزینه‌های درمان اثر می‌گذارند.

سرطان پروستات چگونه ایجاد می‌شود؟

پروستات غده‌ای در دستگاه تولیدمثل مردانه است. درست زیر مثانه، اندامی که ادرار را جمع و تخلیه می‌کند، و جلوی راست‌روده، یعنی بخش پایینی روده، قرار دارد. به اندازه یک گردوست و بخشی از مجرای خروج ادرار از مثانه را احاطه می‌کند. پروستات مایعی می‌سازد که بخشی از مایع منی است.

سرطان پروستات در مردان مسن شایع‌تر است. در ایالات متحده، حدود یک نفر از هر هشت مرد با این سرطان تشخیص داده می‌شود.

نشانه‌های ادراری

سرطان پروستات یا بیماری‌های دیگر ممکن است این نشانه‌ها را ایجاد کنند. اگر هرکدام را دارید، با پزشک مشورت کنید.

• دشواری در شروع جریان ادرار
• تکرر ادرار، به‌ویژه شب‌ها
• دشواری در تخلیه کامل مثانه
• جریان ادرار ضعیف یا منقطع

علائم احتمالی در مرحله پیشرفته

وقتی سرطان در مرحله پیشرفته تشخیص داده می‌شود، ممکن است علائم زیر وجود داشته باشد.

• درد مداوم پشت، مفصل ران یا لگن
• تنگی نفس، خستگی شدید، تپش سریع قلب، سرگیجه یا رنگ‌پریدگی ناشی از کم‌خونی

علائم مشابه در بزرگ‌شدن خوش‌خیم پروستات

بیماری‌های دیگر هم ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند. با افزایش سن، پروستات ممکن است بزرگ شود و مجرای ادرار یا مثانه را مسدود کند و باعث مشکل ادرار یا اختلال جنسی شود. آن را بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) می‌نامند. سرطان محسوب نمی‌شود، اما گاهی به جراحی نیاز دارد. نشانه‌های آن یا دیگر مشکلات پروستات ممکن است شبیه نشانه‌های سرطان باشند.

آزمایش‌ها و بررسی‌های تشخیصی

پزشک علاوه بر گرفتن شرح حال شخصی و خانوادگی و معاینه، ممکن است از بررسی‌های زیر استفاده کند.

• معاینه انگشتی از راه راست‌روده (DRE). پزشک یا پرستار انگشتِ دستکش‌دار و لغزنده‌شده را وارد راست‌روده می‌کند تا پروستات را از دیواره آن لمس کند و به‌دنبال توده یا ناحیه غیرعادی بگردد.
• آزمایش آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA). میزان ماده‌ای را که پروستات می‌سازد در خون اندازه می‌گیرد. سرطان، عفونت، التهاب یا بزرگی خوش‌خیم پروستات ممکن است آن را بالا ببرند.
• پت با نشانگر PSMA. به یافتن سلول‌های سرطانی که به استخوان، غدد لنفاوی یا اندام‌های دیگر رفته‌اند کمک می‌کند. مولکولِ هدف‌گیر سلول که به ماده رادیواکتیو متصل است تزریق می‌شود و در خون جریان می‌یابد. این مولکول به پروتئین «آنتی‌ژن غشایی اختصاصی پروستات» یا PSMA روی سلول‌های سرطان می‌چسبد. دستگاه PET نواحی تجمع مولکول را پیدا می‌کند و محل سلول‌های سرطان را نشان می‌دهد. ممکن است برای یافتن سرطان عودکرده یا گسترش‌یافته و برنامه‌ریزی درمان به کار رود.
• سونوگرافی از راه راست‌روده. پروبی تقریباً به اندازه یک انگشت وارد راست‌روده می‌شود. امواج صوتی پرانرژی پس از برخورد به بافت یا اندام‌های داخلی بازتاب پیدا می‌کنند و از بازتاب آن‌ها تصویر سونوگرافی ساخته می‌شود. این روش ممکن است برای هدایت نمونه‌برداری به کار رود.
• ام‌آر‌آی از راه راست‌روده. آهنربای قوی، امواج رادیویی و رایانه تصاویری دقیق از داخل بدن می‌سازند. پروب تصویربرداری در راست‌روده نزدیک پروستات قرار می‌گیرد تا تصویر پروستات و بافت اطراف واضح‌تر باشد. این بررسی برای تشخیص گسترش سرطان به بافت‌های مجاور انجام می‌شود. آن را تصویربرداری تشدید مغناطیسی هسته‌ای (NMRI) هم می‌نامند و ممکن است برای هدایت نمونه‌برداری استفاده شود.

نمونه‌برداری و امتیاز گلیسون

در نمونه‌برداری از راه راست‌روده، سوزنی نازک از راست‌روده وارد پروستات می‌شود تا نمونه بافت برداشته شود. سونوگرافی یا ام‌آر‌آی از راه راست‌روده ممکن است محل نمونه‌گیری را مشخص کنند. متخصص آسیب‌شناسی بافت را زیر میکروسکوپ از نظر وجود سلول سرطانی بررسی می‌کند.

گاهی نمونه از بافتی گرفته می‌شود که در جراحی برداشتن بخشی از پروستات از راه مجرای ادرار (TURP) برای درمان بزرگی خوش‌خیم خارج شده است.

اگر سرطان پیدا شود، متخصص آسیب‌شناسی به آن درجه می‌دهد. درجه نشان می‌دهد سلول‌ها زیر میکروسکوپ چقدر غیرطبیعی‌اند و سرطان با چه سرعتی ممکن است رشد کند و گسترش یابد. این درجه را با امتیاز گلیسون گزارش می‌کنند.

متخصص شباهت تومور با بافت طبیعی پروستات را بررسی می‌کند و دو الگوی اصلی را می‌یابد. الگوی اول شایع‌ترین و الگوی دوم، دومین الگوی شایع است. هرکدام از ۳ تا ۵ درجه می‌گیرند. ۳ بیشترین شباهت به بافت طبیعی و ۵ بیشترین تفاوت را نشان می‌دهد. امتیاز گلیسون جمع دو درجه است.

امتیاز می‌تواند ۶ تا ۱۰ باشد. امتیاز بالاتر احتمال رشد و گسترش سریع‌تر را نشان می‌دهد. امتیاز ۶ درجه پایین، ۷ متوسط و ۸، ۹ یا ۱۰ بالا محسوب می‌شود. اگر الگوی غالب درجه ۳ و الگوی دوم درجه ۴ باشد، بخش بیشتری از تومور درجه ۳ و بخش کمتری درجه ۴ است. جمع آن‌ها ۷ و نشان‌دهنده درجه متوسط است. نتیجه ممکن است «۳ + ۴ = ۷»، «گلیسون ۷ از ۱۰» یا «امتیاز ترکیبی گلیسون ۷» نوشته شود.

عوامل مؤثر بر پیش‌آگهی و گزینه‌های درمان

پیش‌آگهی، یعنی احتمال بهبود، و گزینه‌های درمان به عوامل زیر بستگی دارند.

• مرحله سرطان، شامل میزان PSA، امتیاز گلیسون، گروه درجه، میزان درگیری پروستات و گسترش احتمالی به دیگر بخش‌های بدن
• سن بیمار
• اینکه سرطان تازه تشخیص داده شده یا عود کرده است

ملاحظات دیگر در انتخاب درمان

گزینه‌های درمان ممکن است به موارد زیر هم بستگی داشته باشند.

• وجود مشکلات دیگر سلامتی
• عوارض مورد انتظار درمان
• درمان‌های قبلی سرطان پروستات
• ترجیحات بیمار

چشم‌انداز کلی

بیشتر مردانی که سرطان پروستات در آن‌ها تشخیص داده می‌شود، به‌علت آن فوت نمی‌کنند.

مرحله‌های سرطان پروستات

نکات اصلی مرحله‌بندی

• پس از تشخیص، با آزمایش مشخص می‌کنند آیا سلول‌های سرطان در پروستات یا دیگر قسمت‌های بدن گسترش یافته‌اند.
• سرطان به سه راه در بدن گسترش می‌یابد.
• سرطان ممکن است از محل آغاز به قسمت‌های دیگر بدن برود.
• گروه درجه و میزان PSA در تعیین مرحله به کار می‌روند.
• برای سرطان پروستات از مرحله‌های یک، دو، سه و چهار استفاده می‌شود.
• سرطان ممکن است پس از درمان عود کند.

آزمایش‌های مرحله‌بندی

بررسی اینکه سرطان در پروستات یا به بخش‌های دیگر گسترش یافته است «مرحله‌بندی» نام دارد. اطلاعات آن مرحله بیماری را مشخص می‌کند. دانستن مرحله برای برنامه‌ریزی درمان مهم است. نتایج آزمایش‌های تشخیصی اغلب برای مرحله‌بندی هم به کار می‌روند. ممکن است بعضی بررسی‌های مرحله‌بندی فقط در صورت وجود نشانه‌هایی مانند درد استخوان، PSA بالا یا امتیاز گلیسون بالا انجام شوند.

بررسی‌های دیگری که ممکن است به کار بروند شامل موارد زیرند.

• اسکن استخوان. برای جست‌وجوی سلول‌های با تقسیم سریع، مانند سلول‌های سرطان، مقدار بسیار کمی ماده رادیواکتیو به سیاهرگ تزریق می‌شود و در خون می‌گردد. ماده در استخوان‌های درگیر تجمع می‌یابد و دستگاه آن را شناسایی می‌کند.
• ام‌آر‌آی. با آهنربا، امواج رادیویی و رایانه تصاویری دقیق از داخل بدن تهیه می‌شود. به این روش تصویربرداری تشدید مغناطیسی هسته‌ای (NMRI) هم می‌گویند.
• سی‌تی. رایانه متصل به دستگاه پرتو ایکس از زاویه‌های مختلف تصاویری دقیق از داخل بدن می‌سازد. ممکن است برای وضوح بهتر اندام‌ها یا بافت‌ها ماده حاجب را تزریق کنید یا بنوشید. به آن توموگرافی رایانه‌ای یا توموگرافی محوری رایانه‌ای هم می‌گویند.
• برداشتن غدد لنفاوی لگن. غدد لنفاوی لگن در جراحی برداشته می‌شوند و متخصص آسیب‌شناسی زیر میکروسکوپ به‌دنبال سلول سرطان می‌گردد.
• نمونه‌برداری از کیسه‌های منی. با سوزن از کیسه‌های منی، غده‌های سازنده بخشی از منی، مایع برداشته می‌شود. متخصص آسیب‌شناسی برای یافتن سلول سرطانی، مایع را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند.
• اسکن پروستاسینت. برای بررسی گسترش سرطان به قسمت‌های دیگر، مانند غدد لنفاوی، مقدار بسیار کمی ماده رادیواکتیو به سیاهرگ تزریق می‌شود. ماده در جریان خون به سلول‌های سرطان پروستات می‌چسبد. دستگاه آن را شناسایی می‌کند و تجمع زیاد سلول‌ها به صورت نقطه روشن دیده می‌شود.

سه راه گسترش سرطان

سرطان می‌تواند از راه بافت، دستگاه لنفاوی و خون گسترش یابد.

• بافت. سرطان در بافت‌های نزدیک محل شروع رشد می‌کند.
• دستگاه لنفاوی. سرطان وارد دستگاه لنفاوی می‌شود و در رگ‌های لنفاوی به دیگر نقاط بدن می‌رسد.
• خون. سرطان وارد خون می‌شود و از رگ‌ها به بخش‌های دیگر بدن می‌رود.

گسترش سرطان به بخش‌های دیگر بدن

گسترش سرطان به جای دیگری از بدن را متاستاز می‌نامند. سلول‌ها از محل شروع، یعنی تومور اولیه، جدا می‌شوند و از راه دستگاه لنفاوی یا خون جابه‌جا می‌شوند.

• از راه لنف. سلول‌ها وارد دستگاه لنفاوی می‌شوند، در رگ‌های آن حرکت می‌کنند و توموری متاستاتیک در بخش دیگری از بدن می‌سازند.
• از راه خون. سلول‌ها وارد خون می‌شوند، در رگ‌ها حرکت می‌کنند و در بخش دیگری از بدن توموری متاستاتیک تشکیل می‌دهند.

تومور متاستاتیک چه نوع سرطانی است؟

تومور متاستاتیک از نوع سرطان اولیه است. برای نمونه، اگر سرطان پروستات به استخوان برسد، سلول‌های سرطانی در استخوان در اصل سلول‌های سرطان پروستات‌اند. این بیماری سرطان پروستات متاستاتیک است و از خود استخوان شروع نشده است.

راهنمای NCI اشاره می‌کند که ممکن است از دنوزوماب، نوعی پادتن مونوکلونال، برای پیشگیری از متاستاز استخوانی استفاده شود.

یادداشت تحریریه بر پایه راهنمای ASCO: در سرطان پروستات مقاوم به اخته‌سازی و بدون متاستاز، دنوزوماب برای پیشگیری از نخستین متاستاز استخوانی توصیه نمی‌شود. پزشک ممکن است این دارو را در وضعیت‌های دیگری، مانند کاهش عوارض اسکلتیِ متاستاز استخوانی، بررسی کند.

نقش گروه درجه و PSA در تعیین مرحله

مرحله بر اساس نتایج آزمایش‌های تشخیصی و مرحله‌بندی، از جمله PSA و گروه درجه، تعیین می‌شود. امتیاز گلیسون را با نمونه بافت به دست می‌آورند. دامنه نظری آن ۲ تا ۱۰ است و توصیف می‌کند سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ چقدر با سلول‌های طبیعی تفاوت دارند و چقدر احتمال گسترش تومور وجود دارد. امتیاز کمتر یعنی شباهت بیشتر به سلول‌های طبیعی و احتمال رشد و گسترش کندتر.

گروه درجه به امتیاز گلیسون بستگی دارد.

• گروه ۱ برابر با گلیسون ۶ یا کمتر است.
• گروه ۲ یا ۳ برابر با گلیسون ۷ است.
• گروه ۴ برابر با گلیسون ۸ است.
• گروه ۵ برابر با گلیسون ۹ یا ۱۰ است.

آزمایش خون PSA

آزمایش PSA مقدار آنتی‌ژن اختصاصی پروستات را در خون اندازه می‌گیرد. این ماده را پروستات می‌سازد و ممکن است میزان آن در خون مردان مبتلا به سرطان پروستات بیشتر باشد.

مرحله ۱

سرطان فقط در پروستات است و یکی از این دو حالت را دارد.

• در معاینه انگشتی راست‌روده لمس نمی‌شود. با نمونه‌برداری سوزنی به‌دلیل PSA بالا یا در بافت برداشته‌شده حین جراحی به علت دیگری مانند بزرگی خوش‌خیم یافت می‌شود. PSA کمتر از ۱۰ و گروه درجه ۱ است.
• در معاینه انگشتی راست‌روده لمس می‌شود و در نصف یا کمتر از نصف یک طرف پروستات است. PSA کمتر از ۱۰ و گروه درجه ۱ است.

مرحله ۲

سرطان از مرحله ۱ پیشرفته‌تر است، اما از پروستات خارج نشده. این مرحله به ۲A، ۲B و ۲C تقسیم می‌شود.

مرحله ۲A

• سرطان در نصف یا کمتر از نصف یک طرف پروستات است. PSA دست‌کم ۱۰ و کمتر از ۲۰ و گروه درجه ۱ است. یا اینکه سرطان در بیش از نصف یک طرف یا هر دو طرف پروستات است و PSA کمتر از ۲۰ و گروه درجه ۱ است.

مرحله ۲B

• سرطان در یک یا هر دو طرف پروستات است. PSA کمتر از ۲۰ و گروه درجه ۲ است.

مرحله ۲C

• سرطان در یک یا هر دو طرف پروستات است. PSA کمتر از ۲۰ و گروه درجه ۳ یا ۴ است.

مرحله ۳

مرحله ۳ به ۳A، ۳B و ۳C تقسیم می‌شود.

مرحله ۳A

• سرطان در یک یا هر دو طرف پروستات است. PSA دست‌کم ۲۰ و گروه درجه ۱، ۲، ۳ یا ۴ است.

مرحله ۳B

• سرطان از پروستات به کیسه‌های منی یا بافت‌ها و اندام‌های اطراف، مانند راست‌روده، مثانه یا دیواره لگن، رسیده است. PSA می‌تواند هر مقداری باشد و گروه درجه ۱، ۲، ۳ یا ۴ است.

مرحله ۳C

• سرطان در یک یا هر دو طرف پروستات است و ممکن است به کیسه‌های منی یا بافت‌ها و اندام‌های اطراف، مانند راست‌روده، مثانه یا دیواره لگن، رسیده باشد. PSA می‌تواند هر مقداری باشد و گروه درجه ۵ است.

مرحله ۴

مرحله ۴ به ۴A و ۴B تقسیم می‌شود.

مرحله ۴A

• سرطان در یک یا هر دو طرف پروستات است. ممکن است به کیسه‌های منی یا بافت‌ها و اندام‌های اطراف، مانند راست‌روده، مثانه یا دیواره لگن، رسیده باشد. سرطان به غدد لنفاوی نزدیک گسترش یافته است. PSA می‌تواند هر مقداری باشد و گروه درجه بین ۱ و ۵ است.

مرحله ۴B

• سرطان به بخش‌های دیگر مانند استخوان‌ها یا غدد لنفاوی دوردست رسیده است. سرطان پروستات اغلب به استخوان‌ها گسترش می‌یابد.

عود سرطان پروستات

سرطان ممکن است پس از درمان در پروستات یا بخش دیگری از بدن بازگردد.

مرور گزینه‌های درمان

نکات اصلی درمان

• برای افراد مبتلا به سرطان پروستات درمان‌های گوناگونی وجود دارد.
• روش‌ها شامل انتظار همراه با مراقبت، پایش فعال، جراحی، پرتودرمانی، داروهای پرتوزا، هورمون‌درمانی، شیمی‌درمانی، درمان هدفمند، ایمنی‌درمانی و بیس‌فسفونات‌ها هستند.
• برای درد استخوان بر اثر متاستاز استخوانی یا هورمون‌درمانی، درمان‌هایی وجود دارد.
• در کارآزمایی‌ها روش‌های جدیدی مانند سرمادرمانی جراحی، فراصوت متمرکز با شدت بالا، پرتودرمانی پروتونی و درمان فوتودینامیک بررسی می‌شوند.
• درمان سرطان پروستات ممکن است عوارض داشته باشد.
• بیماران می‌توانند شرکت در کارآزمایی بالینی را بررسی کنند.
• ورود به کارآزمایی ممکن است پیش از شروع درمان، حین درمان یا پس از آن باشد.
• ممکن است مراقبت پیگیری لازم باشد.

روش‌های استاندارد و روش‌های در دست بررسی

بعضی درمان‌ها استانداردند، یعنی هم‌اکنون استفاده می‌شوند، و بعضی در کارآزمایی بررسی می‌شوند. کارآزمایی درمان مطالعه‌ای است برای بهتر کردن درمان‌های کنونی یا شناخت درمان‌های تازه سرطان. اگر نشان دهد روشی از درمان استاندارد بهتر است، آن روش ممکن است به درمان استاندارد تبدیل شود.

بیماران می‌توانند شرکت در کارآزمایی را بررسی کنند. بعضی کارآزمایی‌ها فقط برای کسانی بازند که هنوز درمان را شروع نکرده‌اند.

انتظار همراه با مراقبت یا پایش فعال

انتظار همراه با مراقبت و پایش فعال برای برخی مردان سالمندِ بدون علامت یا دارای بیماری‌های دیگر و مردانی که سرطانشان در غربالگری پیدا شده استفاده می‌شوند.

در انتظار همراه با مراقبت، وضعیت بیمار زیر نظر است و درمان تا بروز یا تغییر نشانه‌ها شروع نمی‌شود. هدف درمان پس از آن، کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی است.

در پایش فعال، وضعیت بیمار با دقت دنبال می‌شود و تا تغییر نتایج بررسی‌ها درمانی داده نمی‌شود. هدف یافتن نشانه‌های اولیه پیشرفت است. آزمایش PSA، معاینه انگشتی راست‌روده، سونوگرافی و نمونه‌برداری سوزنی از راه راست‌روده می‌توانند به بررسی رشد سرطان کمک کنند. اگر سرطان شروع به رشد کند، درمان با هدف بهبود کامل انجام می‌شود.

برای رویکردِ آغاز نکردن درمانِ با هدف بهبود کامل بلافاصله بعد از تشخیص، اصطلاح‌هایی مثل مشاهده، زیر نظر گرفتن و انتظار، و مدیریت انتظاری هم به کار می‌رود.

جراحی

برای بیمارانی با سلامت عمومی مناسب که تومورشان تنها در غده پروستات است، می‌توان جراحی برداشتن تومور را در نظر گرفت. روش‌های زیر به کار می‌روند.

• پروستاتکتومی رادیکال. پروستات، بافت اطراف و کیسه‌های منی برداشته می‌شوند. ممکن است غدد لنفاوی نزدیک هم هم‌زمان برداشته شوند.
• پروستاتکتومی رادیکال باز. برشی در پایین شکم، پشت استخوان شرمگاهی، یا در پرینه، بین مقعد و کیسه بیضه، ایجاد و عمل از همان مسیر انجام می‌شود. از راه پرینه حفظ عصب‌های نزدیک پروستات یا برداشتن غدد لنفاوی برای جراح دشوارتر است.
• پروستاتکتومی رادیکال لاپاراسکوپی. چند برش کوچک در دیواره شکم ایجاد می‌شود. لاپاراسکوپ، وسیله باریک لوله‌ای با چراغ و عدسی، از یکی از برش‌ها وارد می‌شود تا عمل را هدایت کند. ابزار جراحی از برش‌های دیگر وارد می‌شوند.
• پروستاتکتومی رادیکال لاپاراسکوپی با کمک ربات. مانند لاپاراسکوپی معمول، چند برش کوچک ایجاد می‌شود. دوربین از یکی و ابزار با بازوهای رباتیک از بقیه وارد می‌شوند. دوربین تصویری سه‌بعدی از پروستات و ساختارهای اطراف می‌دهد. جراح در کنار تخت عمل پشت نمایشگر می‌نشیند و بازوها را کنترل می‌کند.
• برداشتن غدد لنفاوی لگن. غدد لنفاوی لگن برداشته و متخصص آسیب‌شناسی آن‌ها را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. اگر سلول سرطان در غدد پیدا شود، ممکن است پزشک پروستات را برندارد و درمان دیگری را پیشنهاد دهد.
• برداشتن بخشی از پروستات از راه مجرای ادرار (TURP). ابزار نازکِ چراغ‌دار و دارای تیغه از مجرای ادرار وارد می‌شود تا بافت برداشته شود. این عمل برای بزرگی خوش‌خیم و گاهی برای کاهش علائم تومور پیش از درمان دیگر انجام می‌شود. ممکن است برای کسانی هم انجام شود که تومور تنها در پروستات است و پروستاتکتومی رادیکال برایشان ممکن نیست.

حفظ عصب و عوارض احتمالی جراحی

در برخی موارد، با روش حفظ عصب می‌توان عصب‌های کنترل‌کننده نعوظ را نگه داشت. اگر تومور بزرگ باشد یا به عصب‌ها بسیار نزدیک باشد، ممکن است این کار امکان‌پذیر نباشد. مشکلات احتمالی بعد از جراحی شامل موارد زیرند.

• اختلال نعوظ
• نشت ادرار از مثانه یا مدفوع از راست‌روده
• کوتاه‌شدن آلت تناسلی به اندازه ۱ تا ۲ سانتی‌متر. علت دقیق روشن نیست.
• فتق کشاله ران، یعنی بیرون‌زدگی چربی یا بخشی از روده باریک از عضلات ضعیف به ناحیه کشاله ران. ممکن است پس از پروستاتکتومی رادیکال بیشتر از بعضی جراحی‌های دیگر، پرتودرمانی یا تنها نمونه‌برداری رخ دهد. بیشترین احتمال آن در دو سال اول پس از عمل رادیکال است.

پرتودرمانی و درمان با داروی پرتوزا

پرتودرمانی از پرتو ایکس پرانرژی یا انواع دیگر پرتو برای از بین بردن سلول‌های سرطانی یا جلوگیری از رشدشان استفاده می‌کند. انواع آن در ادامه آمده‌اند.

• پرتودرمانی خارجی. دستگاهی بیرون بدن پرتو را به سمت ناحیه سرطان می‌فرستد. در پرتودرمانی تطبیقی، رایانه تصویری سه‌بعدی از تومور می‌سازد تا پرتو متناسب با شکل آن باشد و دوز بالایی با آسیب کمتر به بافت سالم برسد. برنامه کم‌نوبت ممکن است به‌دلیل آسان‌تر بودن زمان‌بندی انتخاب شود. در توصیف این منبع، مقدار بیشتری پرتو در نوبت‌های روزانه طی دوره‌ای کوتاه‌تر از برنامه معمول داده می‌شود. بسته به برنامه، عوارض ممکن است بیشتر باشند.
• پرتودرمانی داخلی. ماده رادیواکتیو در سوزن، دانه، سیم یا کاتتر بسته‌بندی و درون سرطان یا نزدیک آن گذاشته می‌شود. در مراحل اولیه سرطان پروستات، دانه‌های پرتوزا با سوزن از پوست میان کیسه بیضه و راست‌روده وارد پروستات می‌شوند. سونوگرافی از راه راست‌روده یا سی‌تی محل را مشخص می‌کند و سپس سوزن‌ها برداشته می‌شوند.
• درمان با داروی پرتوزا. ماده رادیواکتیو برای درمان سرطان به کار می‌رود. در پرتودرمانی با گسیلنده آلفا، ماده‌ای مانند رادیوم-۲۲۳ به سیاهرگ تزریق می‌شود، در خون حرکت می‌کند و در بخش‌های استخوانِ درگیر تجمع می‌یابد و سلول‌های سرطان را از بین می‌برد.

انتخاب روش پرتودرمانی و عوارض احتمالی

روش پرتودرمانی به نوع و مرحله سرطان بستگی دارد. پرتودرمانی خارجی، داخلی و درمان با داروی پرتوزا در سرطان پروستات کاربرد دارند.

در مردانی که برای سرطان پروستات پرتودرمانی می‌گیرند، احتمال سرطان مثانه یا دستگاه گوارش یا هر دو افزایش می‌یابد.

پرتودرمانی می‌تواند باعث اختلال نعوظ و مشکلات ادراری شود که ممکن است با افزایش سن بدتر شوند.

هورمون‌درمانی

هورمون‌درمانی با حذف هورمون‌ها یا جلوگیری از اثرشان، جلوی رشد سلول سرطان را می‌گیرد. هورمون‌ها موادی هستند که غدد می‌سازند و در خون جریان می‌یابند. هورمون‌های جنسی مردانه ممکن است رشد سرطان پروستات را تقویت کنند. از دارو، جراحی یا هورمون‌های دیگر برای کاهش هورمون مردانه یا جلوگیری از اثر آن استفاده می‌شود. به این رویکرد درمان محرومیت از آندروژن (ADT) می‌گویند.

هورمون‌درمانی سرطان پروستات ممکن است شامل موارد زیر باشد.

• ابیراترون استات. می‌تواند جلوی ساخت آندروژن را در سلول سرطان پروستات بگیرد. برای برخی موارد پیشرفته که با درمان هورمونی دیگر بهبود نیافته‌اند و برخی موارد پرخطر که به کاهش هورمون پاسخ داده‌اند استفاده می‌شود.
• برداشتن بیضه. در این جراحی یک یا هر دو بیضه، منبع اصلی هورمون‌های مردانه مانند تستوسترون، برداشته می‌شوند تا هورمون کمتری ساخته شود.
• استروژن‌ها. این هورمون‌ها ویژگی‌های جنسی زنانه را تقویت می‌کنند و می‌توانند جلوی ساخت تستوسترون در بیضه‌ها را بگیرند. به‌دلیل خطر عوارض جدی، امروزه به‌ندرت به کار می‌روند.
• آگونیست‌های هورمون آزادکننده هورمون لوتئینه‌کننده. می‌توانند جلوی ساخت تستوسترون در بیضه‌ها را بگیرند. لوپرولاید، گوسرلین و بوسرلین نمونه‌های آن‌اند.
• ضدآندروژن‌ها. اثر آندروژن‌ها، یعنی هورمون‌های تقویت‌کننده ویژگی‌های جنسی مردانه مانند تستوسترون، را مهار می‌کنند. فلوتامید، بیکالوتامید، انزالوتامید، آپالوتامید، نیلوتامید و دارولوتامید نمونه‌اند.
• داروهایی که می‌توانند تولید آندروژن در غدد فوق‌کلیوی را مهار کنند، شامل کتوکونازول، آمینوگلوتتیمید، هیدروکورتیزون و پروژسترون‌اند.

عوارض هورمون‌درمانی

گرگرفتگی، اختلال عملکرد جنسی، کاهش میل جنسی و ضعیف شدن استخوان‌ها ممکن است رخ دهند. اسهال، تهوع و خارش از دیگر عوارض‌اند. منبع برای اطلاعات بیشتر به فهرست داروهای تأییدشده برای سرطان پروستات ارجاع می‌دهد.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی از دارو برای متوقف کردن رشد سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. دارو سلول را از بین می‌برد یا جلوی تقسیم آن را می‌گیرد. اگر دارو خوراکی باشد یا در رگ یا عضله تزریق شود، وارد خون می‌شود و می‌تواند به سلول‌های سرطانی سراسر بدن برسد. به این روش شیمی‌درمانی سیستمیک می‌گویند. برای اطلاعات بیشتر، منبع به فهرست داروهای تأییدشده برای سرطان پروستات ارجاع می‌دهد.

درمان هدفمند

درمان هدفمند با دارو یا مواد دیگر سلول‌های مشخصی از سرطان را شناسایی و به آن‌ها حمله می‌کند.

• مهارکننده‌های PARP آنزیمی را مهار می‌کنند که در چند فعالیت سلولی، از جمله ترمیم آسیب DNA، نقش دارد. این کار می‌تواند ترمیم DNA آسیب‌دیده را در سلول سرطانی مختل و باعث مرگ آن شود. اولاپاریب نمونه‌ای است که برای بیماران مبتلا به سرطان پروستات گسترش‌یافته همراه با جهش‌هایی در ژن‌های معین، مانند BRCA1 یا BRCA2، به کار می‌رود.

ایمنی‌درمانی

ایمنی‌درمانی از دستگاه ایمنی خود بیمار برای مقابله با سرطان استفاده می‌کند. مواد ساخته‌شده در بدن یا در آزمایشگاه برای تقویت، هدایت یا بازیابی دفاع طبیعی بدن به کار می‌روند. سیپولوسل-تی یکی از این درمان‌ها برای سرطان پروستات متاستاتیک است. برای اطلاعات بیشتر، منبع به فهرست داروهای تأییدشده برای سرطان پروستات ارجاع می‌دهد.

درمان با بیس‌فسفونات‌ها

داروهایی مانند کلودرونات یا زولدرونات عوارض استخوانی را هنگام گسترش سرطان به استخوان کمتر می‌کنند. درمان ضدآندروژن یا برداشتن بیضه، احتمال تحلیل استخوان را افزایش می‌دهد. در این افراد بیس‌فسفونات‌ها خطر شکستگی استخوان را کم می‌کنند. به‌کارگیری آن‌ها برای جلوگیری از متاستاز استخوانی یا کند کردن رشد آن در کارآزمایی‌ها بررسی می‌شود.

درمان درد استخوان ناشی از متاستاز یا هورمون‌درمانی

سرطان پروستاتِ گسترش‌یافته به استخوان و برخی درمان‌های هورمونی می‌توانند استخوان را ضعیف کنند و درد ایجاد کنند. درمان‌های درد استخوان شامل موارد زیرند.

• داروهای مسکن
• پرتودرمانی خارجی
• استرانسیوم-۸۹، نوعی ایزوتوپ رادیواکتیو
• درمان هدفمند با پادتن مونوکلونال، مانند دنوزوماب
• بیس‌فسفونات‌ها
• کورتیکواستروئیدها

روش‌های تازه در کارآزمایی‌های بالینی

این بخش بعضی از روش‌های تحت مطالعه را شرح می‌دهد و ممکن است همه درمان‌های تازه را در بر نگیرد. اطلاعات کارآزمایی‌ها در وب‌سایت NCI در دسترس است. برای آگاهی بیشتر درباره درد، منبع به مطلب «درد سرطان» ارجاع می‌دهد.

سرمادرمانی جراحی

در سرمادرمانی جراحی، با ابزاری سلول‌های سرطانی پروستات منجمد و نابود می‌شوند. سونوگرافی ناحیه درمان را مشخص می‌کند. این روش را کرایوتراپی هم می‌نامند.

این روش ممکن است باعث اختلال نعوظ و نشت ادرار یا مدفوع شود.

فراصوت متمرکز با شدت بالا

در این روش از امواج صوتی پرانرژی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. برای سرطان پروستات، پروبی از راه راست‌روده این امواج را تولید می‌کند.

پرتودرمانی پروتونی

نوعی پرتودرمانی خارجی پرانرژی است که با جریانی از پروتون‌ها، ذرات ریز دارای بار مثبت، سلول‌های تومور را از بین می‌برد. این روش می‌تواند آسیب پرتو به بافت سالم اطراف تومور را کم کند.

درمان فوتودینامیک

این روش با دارو و نوعی نور لیزر سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد. دارویی که تا زمان مواجهه با نور فعال نیست به سیاهرگ تزریق می‌شود. دارو در سلول‌های سرطانی بیش از سلول‌های طبیعی تجمع می‌یابد. سپس با لوله‌های فیبر نوری، نور لیزر به آن سلول‌ها می‌رسد تا دارو فعال شود و آن‌ها را از بین ببرد. آسیب به بافت سالم کم است.

این درمان عمدتاً برای تومورهای روی پوست یا درست زیر آن و در پوشش اندام‌های داخلی استفاده می‌شود.

عوارض درمان سرطان پروستات

درمان ممکن است عوارض جانبی داشته باشد. بخش «عوارض جانبی» وب‌سایت NCI اطلاعات بیشتری درباره عوارض درمان سرطان دارد.

فکر کردن به شرکت در کارآزمایی بالینی

برای بعضی بیماران، شرکت در کارآزمایی بالینی ممکن است مناسب‌ترین گزینه باشد. کارآزمایی‌ها بخشی از پژوهش سرطان‌اند و بررسی می‌کنند آیا درمان تازه ایمن و اثربخش یا از روش استاندارد بهتر است.

بسیاری از درمان‌های استاندارد امروزی بر کارآزمایی‌های قبلی تکیه دارند. شرکت‌کننده ممکن است درمان استاندارد را دریافت کند یا از نخستین دریافت‌کنندگان درمان تازه باشد.

شرکت‌کنندگان به بهتر شدن درمان‌های آینده کمک می‌کنند. حتی اگر کارآزمایی به درمان تازه و اثربخش منجر نشود، اغلب پرسش‌های مهمی را پاسخ می‌دهد و پژوهش را پیش می‌برد.

زمان ورود به کارآزمایی بالینی

ممکن است پیش از شروع درمان، در طول آن یا پس از آن وارد کارآزمایی شوید. بعضی مطالعه‌ها فقط افرادی را می‌پذیرند که هنوز درمانی نگرفته‌اند. بعضی روش‌هایی را برای بیمارانی می‌سنجند که سرطانشان بهتر نشده است. برخی هم روش‌های جلوگیری از عود یا کاهش عوارض درمان را بررسی می‌کنند.

کارآزمایی‌ها در مناطق مختلف ایالات متحده در جریان‌اند. اطلاعات کارآزمایی‌های مورد حمایت NCI در بخش جست‌وجوی کارآزمایی آن و مطالعه‌های نهادهای دیگر در ClinicalTrials.gov در دسترس است.

پیگیری حین درمان و پس از آن

در طول درمان، آزمایش‌ها یا معاینات پیگیری انجام می‌شوند. شاید برخی بررسی‌های تشخیصی یا مرحله‌بندی تکرار شوند تا مشخص شود درمان چقدر مؤثر است. ادامه دادن، تغییر دادن یا قطع درمان ممکن است به این نتایج بستگی داشته باشد.

برخی بررسی‌ها گهگاه پس از پایان درمان هم انجام می‌شوند. نتیجه آن‌ها می‌تواند تغییر وضعیت یا بازگشت سرطان را نشان دهد.

درمان سرطان پروستات در مرحله ۱

برای توضیح درمان‌های زیر به بخش «مرور گزینه‌های درمان» مراجعه کنید.

درمان مرحله ۱ ممکن است شامل موارد زیر باشد.

• انتظار همراه با مراقبت
• پایش فعال. اگر سرطان شروع به رشد کند، ممکن است هورمون‌درمانی انجام شود.
• پروستاتکتومی رادیکال، معمولاً همراه با برداشتن غدد لنفاوی لگن. ممکن است پس از جراحی پرتودرمانی داده شود.
• پرتودرمانی خارجی. ممکن است پس از پرتودرمانی هورمون‌درمانی انجام شود.
• پرتودرمانی داخلی با دانه‌های پرتوزا

کارآزمایی‌ها در مرحله ۱

در بخش جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی NCI می‌توانید مطالعه‌های سرطانِ مورد حمایت آن را که بیمار می‌پذیرند پیدا کنید. جست‌وجو بر اساس نوع سرطان، سن بیمار و محل کارآزمایی امکان‌پذیر است. اطلاعات کلی درباره کارآزمایی‌ها نیز در وب‌سایت NCI وجود دارد.

درمان سرطان پروستات در مرحله ۲

برای توضیح درمان‌های زیر به بخش «مرور گزینه‌های درمان» مراجعه کنید.

درمان مرحله ۲ ممکن است شامل موارد زیر باشد.

• انتظار همراه با مراقبت
• پایش فعال. اگر سرطان شروع به رشد کند، ممکن است هورمون‌درمانی انجام شود.
• پروستاتکتومی رادیکال، معمولاً همراه با برداشتن غدد لنفاوی لگن. ممکن است پس از جراحی پرتودرمانی داده شود.
• پرتودرمانی خارجی. ممکن است پس از پرتودرمانی هورمون‌درمانی انجام شود.
• پرتودرمانی داخلی با دانه‌های پرتوزا

کارآزمایی‌ها در مرحله ۲

در بخش جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی NCI می‌توانید مطالعه‌های سرطانِ مورد حمایت آن را که بیمار می‌پذیرند پیدا کنید. جست‌وجو بر اساس نوع سرطان، سن بیمار و محل کارآزمایی امکان‌پذیر است. اطلاعات کلی درباره کارآزمایی‌ها نیز در وب‌سایت NCI وجود دارد.

درمان سرطان پروستات در مرحله ۳

برای توضیح درمان‌های زیر به بخش «مرور گزینه‌های درمان» مراجعه کنید.

درمان مرحله ۳ ممکن است شامل موارد زیر باشد.

• پرتودرمانی خارجی. ممکن است پس از پرتودرمانی هورمون‌درمانی انجام شود.
• هورمون‌درمانی. ممکن است پس از هورمون‌درمانی پرتودرمانی انجام شود.
• پروستاتکتومی رادیکال. ممکن است پس از جراحی پرتودرمانی انجام شود.
• انتظار همراه با مراقبت
• پایش فعال. اگر سرطان شروع به رشد کند، ممکن است هورمون‌درمانی انجام شود.

کنترل سرطان داخل پروستات و علائم ادراری در مرحله ۳

برای کنترل سرطان موجود در پروستات و کاهش نشانه‌های ادراری، ممکن است یکی از روش‌های زیر به کار رود.

• پرتودرمانی خارجی
• پرتودرمانی داخلی با دانه‌های پرتوزا
• هورمون‌درمانی
• برداشتن بخشی از پروستات از راه مجرای ادرار (TURP)

کارآزمایی‌ها در مرحله ۳

در بخش جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی NCI می‌توانید مطالعه‌های سرطانِ مورد حمایت آن را که بیمار می‌پذیرند پیدا کنید. جست‌وجو بر اساس نوع سرطان، سن بیمار و محل کارآزمایی امکان‌پذیر است. اطلاعات کلی درباره کارآزمایی‌ها نیز در وب‌سایت NCI وجود دارد.

درمان سرطان پروستات در مرحله ۴

برای توضیح درمان‌های زیر به بخش «مرور گزینه‌های درمان» مراجعه کنید.

درمان مرحله ۴ ممکن است شامل موارد زیر باشد.

• هورمون‌درمانی
• هورمون‌درمانی همراه با شیمی‌درمانی
• درمان با بیس‌فسفونات‌ها
• پرتودرمانی خارجی. ممکن است پس از آن هورمون‌درمانی انجام شود.
• پرتودرمانی با گسیلنده آلفا
• انتظار همراه با مراقبت
• پایش فعال. اگر سرطان شروع به رشد کند، ممکن است هورمون‌درمانی انجام شود.

کنترل سرطان داخل پروستات و علائم ادراری در مرحله ۴

برای کنترل سرطان موجود در پروستات و کاهش نشانه‌های ادراری، ممکن است از روش‌های زیر استفاده شود.

• برداشتن بخشی از پروستات از راه مجرای ادرار (TURP)
• پرتودرمانی

کارآزمایی‌ها در مرحله ۴

در بخش جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی NCI می‌توانید مطالعه‌های سرطانِ مورد حمایت آن را که بیمار می‌پذیرند پیدا کنید. جست‌وجو بر اساس نوع سرطان، سن بیمار و محل کارآزمایی امکان‌پذیر است. اطلاعات کلی درباره کارآزمایی‌ها نیز در وب‌سایت NCI وجود دارد.

درمان سرطان پروستات عودکرده حساس یا مقاوم به هورمون

برای توضیح درمان‌های زیر به بخش «مرور گزینه‌های درمان» مراجعه کنید.

درمان سرطان پروستات عودکرده حساس یا مقاوم به هورمون ممکن است شامل موارد زیر باشد.

• هورمون‌درمانی
• شیمی‌درمانی برای بیمارانی که قبلاً هورمون‌درمانی گرفته‌اند.
• ایمنی‌درمانی با سیپولوسل-تی برای بیمارانی که قبلاً هورمون‌درمانی گرفته‌اند.
• پرتودرمانی خارجی
• پروستاتکتومی برای بیمارانی که قبلاً پرتودرمانی گرفته‌اند.
• پرتودرمانی با گسیلنده آلفا
• درمان با مهارکننده PARP برای کسانی که قبلاً هورمون‌درمانی گرفته‌اند و در ژن‌های معینی مانند BRCA1 یا BRCA2 جهش دارند.

کارآزمایی‌ها در سرطان عودکرده

در بخش جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی NCI می‌توانید مطالعه‌های سرطانِ مورد حمایت آن را که بیمار می‌پذیرند پیدا کنید. جست‌وجو بر اساس نوع سرطان، سن بیمار و محل کارآزمایی امکان‌پذیر است. اطلاعات کلی درباره کارآزمایی‌ها نیز در وب‌سایت NCI وجود دارد.

گفت‌وگوی تصمیم‌گیری را با یک سؤال شروع کنید: در پرونده من قرار است کدام مشکل را حل کنیم؟ برای یک نفر هدف، درمان بیماری محدود به پروستات است. برای فرد دیگر ممکن است کنترل رشد سرطان یا کاهش درد و علائم مهم‌تر باشد. اگر چند گزینه پیش روی شماست، از تیم درمان بخواهید فایده، عارضه و کار عملی هر کدام را جداگانه توضیح دهد.

وقتی فعلاً قرار است بیماری را دنبال کنیم

اگر پیشنهاد پزشک پایش فعال است، بپرسید آزمایش PSA، تصویربرداری یا نمونه‌برداری بعدی چه زمانی خواهد بود و چه تغییری باعث بازنگری برنامه می‌شود. اگر اصطلاح «مراقبت انتظاری» را شنیدید، از پزشک بخواهید فرق آن را با پایش فعال برای خودتان توضیح دهد. برنامه این روش می‌تواند بیشتر بر پیدا کردن و کنترل علائمی تمرکز کند که کیفیت زندگی را مختل می‌کنند.

وقتی جراحی یا پرتودرمانی مطرح است

قبل از انتخاب، مشکلات فعلی ادرار، روده و سلامت جنسی‌تان را بگویید. این اطلاعات کمک می‌کند اثر احتمالی هر روش را برای شرایط خودتان بهتر بسنجید. درباره دوره نقاهت، تعداد مراجعات و کارهایی که در خانه به کمک نیاز دارند هم سؤال کنید. اگر فرزندآوری در آینده برایتان مهم است، پیش از شروع درمان درباره گزینه‌های حفظ باروری صحبت کنید.

وقتی درمان دارویی یا کنترل علائم مطرح است

بخواهید مشخص کنند هر دارو چه نقشی دارد، پاسخ چگونه سنجیده می‌شود و چه نشانه‌هایی نیاز به تماس فوری دارند. داروها و مکمل‌هایی را که مصرف می‌کنید به تیم درمان اطلاع دهید. اگر درد، خستگی یا نگرانی زندگی روزمره را مختل کرده است، از تیم درباره راه‌های تسکین علائم و خدمات حمایتی در کنار درمان سرطان بپرسید.

پیش از پایان ویزیت این سه مورد را ثبت کنید

• قرار بعدی، آزمایش‌های لازم و اینکه چه کسی نتیجه را توضیح می‌دهد.
• چقدر برای تصمیم‌گیری فرصت دارید و اگر بخواهید نظر دوم بگیرید، به کدام مدارک نیاز دارید.
• شماره تماس مناسب برای علائم تازه یا عوارض و راه تماس خارج از ساعت معمول.