سرطان پستان

پس از تشخیص سرطان پستان، آزمایشگاه سلول‌های سرطانی را برای شناسایی برخی نشانگرهای زیستی و ویژگی‌های تومور بررسی می‌کند. نمونه بافت حاوی سلول‌های سرطان پستان در نمونه‌برداری یا جراحی برداشته می‌شود. معمولاً همان نمونه‌ای که برای تشخیص سرطان استفاده شده، برای این آزمایش‌ها هم به کار می‌رود.

آزمایش‌های نشانگر زیستی درباره موارد زیر اطلاعات می‌دهند.

• سرطان ممکن است با چه سرعتی رشد کند.
• احتمال گسترش سرطان در بدن چقدر است.
• برخی درمان‌ها تا چه حد ممکن است مؤثر باشند.

آزمایش‌های رایج

آزمایش‌های نشانگر زیستی انواع مختلفی دارند. رایج‌ترین آزمایش‌ها عبارت‌اند از موارد زیر.

• آزمایش گیرنده استروژن (ER) و گیرنده پروژسترون (PR)، که در مجموع آزمایش گیرنده‌های هورمونی نام دارند.
• آزمایش HER2.
• امتیاز Ki-67.

وضعیت گیرنده‌های هورمونی سرطان پستان

سلول‌های سالم در بسیاری از بخش‌های بدن، از جمله پستان، و برخی سلول‌های سرطان پستان گیرنده‌هایی دارند که به هورمون‌های استروژن و پروژسترون متصل می‌شوند. این گیرنده‌ها هنگام حضور این هورمون‌ها به سلول پیام رشد می‌دهند. وجود گیرنده هورمونی در سلول سرطانی یعنی یکی از این دو هورمون یا هر دو می‌توانند رشد سرطان را تقویت کنند.

سلول‌های دارای گیرنده استروژن را ER مثبت (ER+) و سلول‌های دارای گیرنده پروژسترون را PR مثبت (PR+ یا PgR مثبت) می‌نامند. بیشتر سرطان‌های پستان ER مثبت، PR مثبت هم هستند. سرطان‌هایی که یکی از این دو گیرنده یا هر دو را دارند گاهی گیرنده هورمونی مثبت (HR+) نامیده می‌شوند.

درمان هورمونی در سرطان پستان HR مثبت رایج است. بعضی از این درمان‌ها با مهار توانایی بدن برای ساخت هورمون، رشد سرطان را کند یا متوقف می‌کنند. بعضی دیگر اثر هورمون‌ها بر سلول‌های سرطان پستان را مختل می‌کنند.

نبود گیرنده استروژن با ER منفی (ER−) و نبود گیرنده پروژسترون با PR منفی (PR−) مشخص می‌شود. اگر سلول‌ها هیچ‌یک از این دو گیرنده را نداشته باشند، گاهی سرطان را گیرنده هورمونی منفی (HR−) می‌نامند. این سرطان احتمالاً به درمان‌های مهارکننده هورمون پاسخ نمی‌دهد. گزینه‌های دیگری مانند شیمی‌درمانی وجود دارند.

وضعیت گیرنده‌ها ممکن است در طول زمان تغییر کند. اگر سرطان پس از درمان عود کند، شاید برای بررسی دوباره گیرنده‌ها نمونه‌برداری دیگری لازم باشد.

وضعیت HER2 در سرطان پستان

HER2 پروتئینی است که در کنترل رشد سلول‌های پستان نقش دارد. بعضی سرطان‌ها مقدار زیادی HER2 دارند و سلول‌هایشان سریع‌تر از حد معمول رشد و تقسیم می‌شوند. به این حالت سرطان پستان HER2 مثبت می‌گویند. احتمال رشد سریع در این سرطان بیشتر از سرطان‌های دارای HER2 کمتر، یعنی HER2 منفی یا HER2 پایین، است. وضعیت HER2 به تعیین سودمندی داروهایی که این پروتئین را هدف می‌گیرند کمک می‌کند.

امتیاز Ki-67

پروتئین Ki-67 فقط در سلول‌های در حال تقسیم یافت می‌شود. اگر شمار زیادی از سلول‌های تومور این پروتئین را داشته باشند، یعنی سلول‌های سرطانی به‌سرعت تقسیم می‌شوند. نتیجه این آزمایش ممکن است نشان دهد سرطان تا چه حد به درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی پاسخ می‌دهد.

نتایج آزمایش‌ها و زیرگروه‌های مولکولی

پزشک ممکن است بر اساس این نتایج سرطان پستان را در یکی از زیرگروه‌های زیر قرار دهد. این دسته‌بندی به تعیین گزینه‌های احتمالاً مؤثر و برآورد احتمال عود پس از درمان کمک می‌کند.

• لومینال A. درجه ۱ یا ۲، ER و PR مثبت، HER2 منفی و Ki-67 پایین. بیشتر موارد سرطان پستان در این گروه‌اند. گزینه‌ها شامل درمان هورمونی و شیمی‌درمانی‌اند.
• لومینال B. ER مثبت، PR منفی، HER2 مثبت یا منفی و اغلب Ki-67 بالا. گزینه‌ها شامل درمان هورمونی، شیمی‌درمانی و احتمالاً درمان هدفمند علیه HER2 است.
• غنی از HER2. HER2 مثبت و وضعیت ER و PR می‌تواند مثبت یا منفی باشد. اغلب از لومینال A و B سریع‌تر رشد می‌کند. گزینه‌ها شامل درمان هدفمند HER2، شیمی‌درمانی و درمان هورمونی‌اند.
• HER2 پایین. مقداری HER2 وجود دارد، اما برای طبقه‌بندی به‌عنوان HER2 مثبت کافی نیست. ER و PR می‌توانند مثبت یا منفی باشند. گزینه‌ها شامل بعضی درمان‌های هدفمند HER2، شیمی‌درمانی و درمان هورمونی‌اند.
• شبیه سلول‌های پایه، که سه‌گانه منفی هم نامیده می‌شود. ER، PR و HER2 منفی‌اند. این گروه معمولاً سریع‌تر رشد می‌کند و احتمال عود بیشتری نسبت به شکل‌های دیگر دارد. گزینه‌ها شامل شیمی‌درمانی و ایمنی‌درمانی‌اند.

مرحله سرطان، یعنی میزان گسترش آن در بدن، یکی از عوامل مهم تعیین درمان مناسب است. شما و تیم مراقبت سرطان در انتخاب برنامه درمان با هم تصمیم می‌گیرید. بیشتر افراد بیش از یک نوع درمان دریافت می‌کنند. اطلاعات این صفحه درباره بیشتر انواع سرطان پستان تهاجمی صدق می‌کند.

عوامل دیگری که در برنامه‌ریزی درمان در نظر گرفته می‌شوند عبارت‌اند از موارد زیر.

• نوع سرطان پستان.
• آغاز یا عدم آغاز یائسگی.
• بارداری.
• سن و سلامت عمومی.
• ترجیحات شما.

درمان مرحله صفر، کارسینوم مجرایی درجا

در کارسینوم مجرایی درجا (DCIS)، سلول‌های غیرطبیعی در پوشش مجاری شیر تشکیل می‌شوند اما گسترش نیافته‌اند. این وضعیت سرطان تهاجمی نیست، اما ممکن است به سرطان تهاجمی تبدیل شود.

گزینه‌ها ممکن است شامل جراحی حفظ پستان همراه با پرتودرمانی، برداشتن پستان با یا بدون پرتودرمانی و، اگر آزمایش نشانگرهای زیستی سودمندی آن را نشان دهد، درمان هورمونی باشند.

درمان مراحل یک تا سه سرطان پستان

درمان مراحل اولیه، شامل مرحله I، مرحله IIA و بعضی موارد IIB، معمولاً با جراحی برای خارج‌کردن سرطان آغاز می‌شود و اغلب درمان‌های دیگری در پی دارد. برای تومورهای بزرگ ممکن است پیش از جراحی، شیمی‌درمانی یا درمان هدفمند به کوچک‌ترشدن تومور و آسان‌ترشدن جراحی کمک کند.

درمان سرطان پستان پیشرفته موضعی، شامل بعضی موارد IIB و مراحل IIIA، IIIB و IIIC، اغلب با شیمی‌درمانی شروع می‌شود و سپس جراحی و پرتودرمانی انجام می‌گیرد.

درمان این مراحل ممکن است گزینه‌های زیر را در بر بگیرد.

• جراحی. جراحی حفظ پستان رایج است. اگر تومور بزرگ باشد یا سرطان در چند بخش پستان یا قفسه سینه دیده شود، ممکن است برداشتن پستان پیشنهاد شود. جراح ممکن است نزدیک‌ترین گره لنفاوی زیر بغل به تومور را در نمونه‌برداری از گره نگهبان بردارد.
• پرتودرمانی. بعد از جراحی، احتمالاً پستان یا دیواره قفسه سینه در محل برداشتن پستان پرتودرمانی می‌شود تا احتمال عود در آن ناحیه کاهش یابد. پس از برداشتن پستان همیشه پرتودرمانی لازم نیست.
• شیمی‌درمانی. احتمال دریافت آن در تومور درجه‌بالا، درگیری گره‌های لنفاوی، HER2 مثبت یا سرطان سه‌گانه منفی بیشتر است. اندازه و محل تومور و عوامل دیگر تعیین می‌کنند که شیمی‌درمانی پیش یا پس از جراحی انجام شود.
• درمان هورمونی. اگر گیرنده استروژن یا پروژسترون مثبت باشد، یا وضعیت گیرنده‌های هورمونی مشخص نباشد، ممکن است درمان هورمونی پیش یا پس از جراحی در برنامه قرار گیرد. پیش از یائسگی، ممکن است درمانی برای متوقف‌کردن تولید هورمون در تخمدان‌ها هم انجام شود.
• ایمنی‌درمانی. در این بخش از درمان سرطان پستان، این روش برای نوع سه‌گانه منفی به کار می‌رود.
• درمان هدفمند. اگر آزمایش نشانگرها HER2 مثبت، گیرنده هورمونی مثبت یا جهش BRCA1 یا BRCA2 را نشان دهد، ممکن است این درمان مناسب باشد. زمان آن می‌تواند پیش یا پس از جراحی باشد و گاهی حتی وقتی جراحی توصیه نمی‌شود هم انجام می‌شود.

مراقبت تسکینی و کارآزمایی بالینی

مراقبت تسکینی در هر مرحله می‌تواند ارائه شود. هدف آن بهبود کیفیت زندگی از راه مدیریت علائم و حمایت از بیمار و خانواده است. این مراقبت می‌تواند در کنار درمان‌هایی با هدف بهبودی، مانند شیمی‌درمانی، یا به‌عنوان محور اصلی مراقبت ارائه شود.

شرکت در کارآزمایی بالینی ممکن است یکی از گزینه‌ها باشد. گونه‌های مختلفی از این کارآزمایی‌ها برای افراد مبتلا به سرطان پستان وجود دارد. با جست‌وجوی کارآزمایی‌های بالینی NCI می‌توانید پژوهش‌های تحت حمایت این مؤسسه را که داوطلب می‌پذیرند پیدا کنید و فهرست کارآزمایی‌های جاری سرطان پستان را ببینید. NCI برای پیدا کردن کارآزمایی در شماره 1-800-4-CANCER نیز راهنمایی مستقیم ارائه می‌کند.

درمان عود موضعی یا ناحیه‌ای

گاهی سرطان پستان پس از درمان عود می‌کند. عود موضعی یا ناحیه‌ای یعنی سرطان در پستان، دیواره قفسه سینه یا گره‌های لنفاوی نزدیک برگشته است.

درمان مرحله چهار، سرطان پستان متاستاتیک

سرطانی که فراتر از پستان، دیواره قفسه سینه یا گره‌های لنفاوی نزدیک گسترش یافته باشد متاستاتیک نام دارد. درمان بر کندکردن گسترش بیماری و کنترل علائم تمرکز دارد. برخی درمان‌های مراحل یک تا سه ممکن است در این مرحله هم استفاده شوند. انتخاب درمان تا حدی به پاسخ سرطان به درمان‌های قبلی و هدف شما از درمان بستگی دارد.

وقتی چند گزارش با تاریخ‌های مختلف دارید، مفیدترین کار این است که قبل از جلسه بدانید هر برگه به کدام پرسش پاسخ می‌دهد. گزارش تصویربرداری به محل و وسعت یافته‌ها می‌پردازد و گزارش پاتولوژی به نمونه بافتی که بررسی شده است. هیچ‌کدام را به‌تنهایی به‌عنوان برنامه درمان در نظر نگیرید.

گزارش‌ها را بر اساس زمان و نوع کنار هم بگذارید

در یک برگه، تاریخ و نوع هر آزمایش، محل نمونه و نتیجه کوتاهی را که در خود گزارش آمده بنویسید. اگر دو گزارش اندازه‌های متفاوت نشان می‌دهند، هر دو را حفظ کنید. تصویربرداری و بررسی بافت روش‌های متفاوتی‌اند و ممکن است درباره نمونه‌ها یا زمان‌های متفاوت صحبت کنند. در جلسه بپرسید برای تصمیم فعلی کدام اندازه یا گزارش ملاک است.

از پزشک بخواهید واژه‌های تعیین‌کننده را توضیح دهد

درجه تومور درباره ویژگی سلول‌ها در زیر میکروسکوپ است. مرحله درباره میزان گسترش بیماری است و با کنار هم گذاشتن چند یافته مشخص می‌شود. اگر در گزارش بعد از جراحی از حاشیه نمونه یا گره لنفاوی نام برده شده، بپرسید یافته مربوط به کدام محل است و چه اثری بر قدم بعدی دارد.

عبارت‌هایی مثل ER، PR و HER2 به ویژگی‌های تومور مربوط‌اند و ممکن است در انتخاب درمان مؤثر باشند. بعضی نتایج جداگانه یا در گزارش تکمیلی می‌رسند. اگر موردی «در انتظار» یا نامشخص است، بپرسید نتیجه تکمیلی چه زمانی می‌رسد و آیا تصمیم درمان تا آن زمان تغییر می‌کند.

پرسش‌هایی برای جلسه

اگر وقت جلسه محدود است، پرسش‌هایی را که بیشترین اثر را بر قدم بعدی دارند بالاتر بنویسید.

• کدام یافته‌ها قطعی‌اند و کدام هنوز به بررسی نیاز دارند؟
• آیا تیم درمان به نمونه، اسلاید پاتولوژی یا تصویر اصلی نیاز دارد؟
• تصمیم بعدی بر اساس کدام نتیجه گرفته می‌شود؟
• برای توضیح نتیجه تکمیلی با چه کسی و در چه زمانی تماس بگیرم؟