براکی‌تراپی

براکی‌تراپی نوعی پرتودرمانی داخلی است. در این روش، دانه‌ها، نوارها یا کپسول‌های حاوی منبع پرتو درون تومور یا نزدیک آن در بدن قرار می‌گیرند. براکی‌تراپی درمانی موضعی است و فقط بخش مشخصی از بدن را درمان می‌کند. این روش اغلب برای سرطان‌های سر و گردن، پستان، دهانه رحم، پروستات و چشم به کار می‌رود.

پیش از نخستین جلسه چه اتفاقی می‌افتد؟

پیش از شروع براکی‌تراپی، برای برنامه‌ریزی درمان یک تا دو ساعت با پزشک یا پرستار دیدار می‌کنید. معاینه می‌شوید، درباره سابقه پزشکی‌تان گفت‌وگو می‌کنید و ممکن است تصویربرداری هم انجام شود. پزشک درباره مناسب‌ترین نوع براکی‌تراپی، فواید و عوارض آن و مراقبت از خود در طول درمان و پس از آن توضیح می‌دهد. سپس می‌توانید درباره انجام آن تصمیم بگیرید.

منبع براکی‌تراپی چگونه در محل قرار می‌گیرد؟

در بیشتر موارد، منبع از راه کاتتر، یعنی لوله‌ای باریک و انعطاف‌پذیر، در محل قرار می‌گیرد. گاهی از وسیله بزرگ‌تری به نام اپلیکاتور یا وسیله جای‌گذاری استفاده می‌شود. روش جای‌گذاری به نوع سرطان بستگی دارد. پزشک پیش از شروع درمان کاتتر یا اپلیکاتور را در بدن شما می‌گذارد.

روش‌های جای‌گذاری منبع

• براکی‌تراپی بین‌بافتی. منبع پرتو درون تومور گذاشته می‌شود. سرطان پروستات یکی از موارد کاربرد این روش است.
• براکی‌تراپی داخل‌حفره‌ای. منبع در یکی از حفره‌های بدن یا در حفره‌ای که با جراحی ایجاد شده قرار می‌گیرد. برای نمونه، برای درمان سرطان دهانه رحم یا پوشش داخلی رحم (آندومتر) می‌توان منبع را در واژن گذاشت.
• براکی‌تراپی اپی‌اسکلرال. منبع به سطح بیرونی چشم متصل می‌شود. این روش برای درمان ملانوم چشم به کار می‌رود.
• آمبولیزاسیون پرتویی. دانه‌های بسیار ریز حاوی ماده رادیواکتیو در رگ اصلی خون‌رسان به کبد قرار می‌گیرند. این روش برای سرطان کبد یا سرطانی که به کبد گسترش یافته به کار می‌رود.

پس از جای‌گذاری کاتتر یا اپلیکاتور

وقتی کاتتر یا اپلیکاتور در جای خود قرار گرفت، منبع درون آن گذاشته می‌شود. ممکن است منبع چند دقیقه، چندین روز یا تا پایان عمر در محل بماند. مدت آن به نوع منبع، نوع و محل سرطان، وضعیت سلامت شما و دیگر درمان‌های سرطان که دریافت کرده‌اید بستگی دارد.

انواع براکی‌تراپی

براکی‌تراپی سه نوع دارد.

• کاشت با آهنگ دوز پایین (LDR). منبع یک تا هفت روز در محل می‌ماند. احتمال دارد در این مدت بستری باشید. در پایان درمان پزشک منبع و کاتتر یا اپلیکاتور را خارج می‌کند.
• کاشت با آهنگ دوز بالا (HDR). منبع هر بار فقط ۱۰ تا ۲۰ دقیقه در محل می‌ماند و سپس بیرون آورده می‌شود. ممکن است درمان روزی دو بار برای دو تا پنج روز یا هفته‌ای یک بار برای دو تا پنج هفته انجام شود. برنامه به نوع سرطان بستگی دارد. کاتتر یا اپلیکاتور ممکن است در طول دوره در جای خود بماند یا پیش از هر جلسه دوباره گذاشته شود. ممکن است بستری باشید یا برای گذاشتن منبع، روزانه به بیمارستان بروید. مانند نوع LDR، پزشک پس از پایان درمان کاتتر یا اپلیکاتور را خارج می‌کند.
• کاشت دائمی. پس از گذاشتن منبع، کاتتر خارج می‌شود. مواد کاشته‌شده تا پایان عمر در بدن می‌مانند، اما پرتو هر روز ضعیف‌تر می‌شود و به مرور تقریباً از بین می‌رود. اوایل ممکن است لازم باشد مدت حضور نزدیک دیگران را محدود کنید و احتیاط‌های دیگری را رعایت کنید. به‌ویژه مراقب باشید مدتی را در کنار کودکان یا افراد باردار نگذرانید.

هنگام خارج کردن کاتتر چه انتظاری داشته باشید؟

پس از پایان درمان با کاشت LDR یا HDR، کاتتر برداشته می‌شود. ممکن است این موارد را تجربه کنید.

• پیش از خارج کردن کاتتر یا اپلیکاتور، به شما مسکن می‌دهند.
• محل قرارگیری کاتتر یا اپلیکاتور ممکن است تا چند ماه به لمس حساس باشد.
• پس از خارج کردن کاتتر یا اپلیکاتور و منبع، پرتویی از این درمان در بدن نمی‌ماند. نزدیک بودن دیگران، حتی کودکان کم‌سن و افراد باردار، بی‌خطر است.

فعالیت پس از خارج کردن کاتتر

ممکن است لازم باشد یک یا دو هفته فعالیت‌های سنگین را محدود کنید. از پزشک بپرسید چه فعالیت‌هایی برایتان بی‌خطرند و از چه کارهایی باید خودداری کنید.

ایمنی پرتویی در زمان قرار داشتن منبع

منبعی که برای براکی‌تراپی در بدن قرار می‌گیرد مدتی پرتو ساطع می‌کند. اگر دوز دریافتی بسیار بالا باشد، شاید لازم باشد برخی احتیاط‌ها را رعایت کنید.

• اقامت در اتاق خصوصی بیمارستان برای محافظت از دیگران در برابر پرتو.
• انجام مراقبت‌ها در مدت کوتاه. همه مراقبت‌های لازم را دریافت می‌کنید، اما پرستاران و کارکنان ممکن است با فاصله بایستند، از آستانه در با شما صحبت کنند و لباس محافظ بپوشند.

احتیاط‌های ملاقات

ملاقات‌کنندگان هم باید احتیاط‌هایی را رعایت کنند. ممکن است این موارد لازم باشد.

• در آغاز قرار دادن منبع، اجازه ملاقات داده نشود.
• پیش از رفتن به اتاق، با کارکنان بیمارستان هماهنگ کنند.
• به جای ورود به اتاق، کنار در بایستند.
• ملاقات کوتاه باشد، حدود ۳۰ دقیقه یا کمتر در روز. مدت ملاقات به نوع پرتو و ناحیه درمان بستگی دارد.
• افراد باردار و کودکان زیر یک سال به ملاقات نیایند.

احتیاط پس از ترخیص

پس از ترخیص هم ممکن است به احتیاط‌هایی نیاز باشد، مانند کوتاه کردن مدت حضور کنار دیگران. پزشک یا پرستار توضیح می‌دهد در خانه چه مواردی را رعایت کنید.

برای اینکه روز مراجعه راحت‌تر بگذرد، از مرکز بخواهید نوع مراجعه و دستور آماده‌سازی را یک‌جا برایتان بنویسد. برنامه جلسه تصویربرداری و طراحی درمان، پرتودرمانی خارجی و براکی‌تراپی (نوعی پرتودرمانی داخلی) می‌تواند متفاوت باشد.

پیش از حرکت، برگه نوبت را مرور کنید

نام بخش، زمان پذیرش و شماره تماس برای اطلاع‌دادنِ تأخیر را در گوشی یا روی برگه نوبت نگه دارید. مدارک یا تصاویر درخواستی و فهرست به‌روز داروها را آماده کنید. اگر برای حرکت، درازکشیدن یا برقراری ارتباط کمک لازم دارید، پیش از مراجعه به مرکز اطلاع دهید.

برای پرتودرمانی خارجی، دستور همان جلسه را داشته باشید

اگر تیم درباره آب خوردن، پُر یا خالی بودن مثانه یا آماده‌سازی روده دستور داده، زمان‌بندی را دقیق یادداشت کنید. اگر اجرای آن دشوار شد یا از مرحله‌ای جا ماندید، با مرکز تماس بگیرید تا همان تیم راهنمایی کند. قبل از قرار گرفتن روی تخت هم بگویید اگر وضعیت خاصی برایتان دردناک است و بپرسید در طول جلسه چگونه نیازتان به کمک را اطلاع دهید.

برای براکی‌تراپی، مسیر برگشت را هم هماهنگ کنید

از تیم بپرسید آیا برای روش شما آرام‌بخشی یا بیهوشی در نظر گرفته شده، چه دستوری برای خوردن و آشامیدن یا داروهای معمولتان دارید و آیا برای ترخیص به همراه نیاز است. داروهایتان را فقط با دستور تیم مسئول تغییر دهید. اگر روش شما به مراقبت ویژه در خانه نیاز دارد، بخواهید توصیه‌ها و مدت اجرای آن‌ها را پیش از ترخیص به‌صورت مکتوب دریافت کنید.

پیش از برگشت، سه نکته را ثبت کنید

• زمان و محل مراجعه بعدی و هر دستور تازه‌ای که برای آن دارید.
• علائمی که تیم از شما خواسته گزارش دهید و شماره تماس در ساعات کاری و خارج از آن.
• کارهایی که برای برگشت به خانه نیاز است، مانند هماهنگی همراه یا دریافت برگه ترخیص.